De cacaoboom van Francis
Van cacaokolf tot chocoladereep
De boom van Francis, cacaoboer in Ghana
Met een simpele, maar rake tekening duidt Francis Acquah Otu, een cacaoboer uit Ghana, de pijnpunten in de cacaoketen aan. Straf. Van onderuit, met visie op de hele sector.
De keten van een grondstof wordt doorgaans voorgesteld met een lineaire tekening: producent > verwerker > verkoper > consument. Maar Francis tekent de cacaoketen als een boom.
Alles begint bij de wortels
De wortels zijn de cacaoproducenten. Zij staan aan het begin van de keten en moeten de hele boom voeden met de oogst van hun land. Van de producenten gaat de cacao naar de bedrijven die de bonen verwerken. De bedrijven vind je in de takken.
De stam
Tussen de wortels (de boeren) en de takken (de bedrijven) staat de
overheid. In Ghana neemt de overheid een deel van het transport van de bonen voor zich. Ze zorgt voor opslagplaatsen en voor ziektebestrijding van de cacaobomen.
Niet-gouvernementele organisaties treden op als voorspreker voor de producenten bij andere spelers in de keten. In gesprekken met bedrijven zijn het vaak ngo’s die aandringen om een eerlijke prijs aan de boeren te betalen, goede arbeidsomstandigheden af te dwingen of de leefomgeving van de producenten te respecteren.
Onderzoekscentra zoeken naar efficiënte teeltmethodes, waardoor er een grotere opbrengst per vierkante meter mogelijk is. Onderzoek naar de effecten van chocolade op de gezondheid of naar kinderarbeid op de plantages geeft impulsen aan andere actoren in de keten om tot actie over te gaan.
De takken
Het zijn de verwerkers en de chocoladebedrijven die de bonen uiteindelijk maken tot wat de boom vervolledigt: zoals de boom bladeren en vruchten voortbrengt, brengt de cacaoketen chocolade in
alle vormen en soorten voort. Uiteindelijk brengt de verkoop van chocolade geld op. Het is de bedoeling dat het geld terugvloeit naar de producenten, zodat zij kunnen investeren in betere teelttechnieken of zaden, efficiënte productiemethodes, ziektebestrijding op de bomen, …
Op de tekening van Francis vallen de bladeren van de cacaoboom af en vormen ze een vruchtbare laag die de wortels weer kan voeden.
Een snee in de stam
Er zijn evenwel twee grote blokkades die de cacaoketen onderbreken en uit balans brengen.
Ten eerste zit er een inkeping in de stam. De overheid in Ivoorkust bijvoorbeeld heft hoge
belastingen op cacaobonen. Die belastingen worden op de boeren afgewenteld.
Een studie uit 2007 van Global Witness toonde bovendien aan dat het belastinggeld uit de cacao in Ivoorkust terugvloeide naar de wapenhandel tijdens de burgeroorlog.
Nog steeds wordt amper geïnvesteerd om de cacaoproductie duurzaam te maken. Waar het belastingsgeld na de burgeroorlog naartoe gaat, blijft een raadsel. De teelt die Ivoorkust economisch op de kaart zet, wordt aan haar lot overgelaten.
Nog een twee blokkade heeft een enorme impact. De bladeren vallen niet meer op de grond. Daardoor worden de wortels nog amper gevoed. Ze moeten dieper de grond in of vragen artificiële meststoffen. In de keten betekent het dat bedrijven niet of te weinig investeren in de cacaoproductie. Producenten zijn steeds meer op zichzelf aangewezen en moeten een beroep doen op artificiële middelen en financiering van buitenaf. Een structurele oplossing is het niet, maar het helpt hen te overleven.
Lees meer:
Marieke Poissonnier - september 2009