Koffieboeren en instabiele koffieprijzen.

70 % van alle koffie wordt geproduceerd op boerderijen van minder dan 10 hectare. Alles samen gaat het over zo’n 20 à 25 miljoen zelfstandige koffieboeren.

Vakmanschap
De bonen van zelfstandige koffieboeren zijn vaak van de beste kwaliteit, dankzij de ervaring en het vakmanschap van vele generaties. 
Zelfstandige boeren, die in ideale omstandigheden kunnen werken, produceren koffie van prima kwaliteit.

Toch hebben zelfstandige koffieboeren op kleine, familiale bedrijfjes, het de laatste jaren niet onder de markt. Waarom?

Koffieprijs
Sinds het einde van de jaren 1980 worstelt de wereld met een structureel koffieprobleem: het aanbod is groter dan de vraag. Daardoor is de prijs van koffie op de wereldmarkt al heel lang onaanvaardbaar laag. De koffieprijs is in de jaren 2000 gezakt tot een dramatisch dieptepunt. De boeren konden hun bonen vaak niet boven de productiekost verkopen.

Dat had zware gevolgen voor de koopkracht van de boeren: met het geld dat ze voor hun koffie kregen, konden ze maar één vierde kopen van wat veertig jaar geleden het geval was.

In Centraal-Amerika en Afrika gingen regeringen, bij gebrek aan inkomsten uit de export van koffie, zelfs snoeien in de armoedebestrijding. Met als gevolg: doffe ellende bij miljoenen families van koffieboeren.

Op dit ogenblik zijn de prijzen hoog in vergelijking met de laatste jaren, omdat er een kleinere aanvoer vanuit Brazilië wordt voorspeld. Maar de prijs is nog steeds heel wat lager dan pakweg 10 jaar geleden. Verder is het ook helemaal niet duidelijk hoelang deze ietwat hogere prijs zal standhouden. De prijzen zijn volledig instabiel omdat er geen regels zijn om de prijs te beheren. Enkel de wet van vraag en aanbod beheerst de koffiemarkt. Dat maakt het extra moeilijk voor boeren om vooruit te kijken en bijvoorbeeld investeringen te plannen.

Koffieberg
Eén van de redenen waarom de koffieprijs te laag is, is de chronische overproductie: er wordt teveel koffie geproduceerd in vergelijking met de hoeveelheid die geconsumeerd wordt.

De overproductie en koffiecrisis is begonnen in 1989 met het afschaffen van de economische clausules uit het Internationaal Koffieakkoord. Sindsdien maken de koffieproducerende landen geen afspraken meer over het volume koffie dat ze willen en mogen produceren. Evenmin zijn er nog prijsafspraken.

Maar ook andere factoren zorgen voor overproductie en lage prijzen.

• De Wereldbank en het Internationaal Muntfonds hebben in de jaren 1980 en 1990 veel koffieproducerende landen verplicht om te investeren in nieuwe koffieplantages. Met de inkomsten uit de koffie-export zouden ze hun schulden kunnen afbetalen, voorspelden de financiers. Maar toen de tijd van oogsten aanbrak, was de koffieprijs fel gezakt. De nefaste politiek van de twee instellingen maakte de overproductie alleen maar erger.
• Zowel Vietnam als Brazilië zijn de afgelopen 10 jaar uitgegroeid tot ware 'koffiereuzen' met vooral een grote productie (goedkope) robustakoffie.
• Multinationale ondernemingen (zoals Philip Morris, Kraft, Nestlé en Sara Lee/Douwe Egberts) en ‘kleinhandelaars’ (zoals de Amerikaanse marktleider Starbucks) bezitten grote voorraden koffie die ze aanspreken als het aanbod van de producenten daalt. Zo houden ze de prijs laag.
• De koffieconsumptie stijgt niet zoals verwacht. Jongeren drinken steeds minder koffie. Het verbruik in het Zuiden blijft onder de verwachtingen.

Koffiemarkt: winnaars en verliezers van de koffiecrisis.
Het aandeel van de boer in de marktwaarde van koffie wordt steeds kleiner. Omdat de distributeurs zoveel tegelijk aankopen, kunnen ze de aankoopprijzen drukken. Op de koffiemarkt kopen de grootste koffiebranders (Kraft, Nestlé, Sara Lee (Douwe Egberts), Procter&Gamble, Tchibo) bijna 50% van de totale koffieproductie op.

Een kleine boer met 5 zakken koffie, is zeer vaak afhankelijk van deze grote bedrijven om zijn koffie te verkopen. Het is verkopen aan een zeer lage prijs of niet verkopen.

Ondanks de lage grondstoffenprijzen, betalen consumenten toch meer voor koffie. Zo is de eindprijs van de oploskoffie op het schap in de supermarkt met 300% gestegen in de laatste 25 jaar. Deels heeft dit te maken met stijgende transportkosten, hogere uitgaven voor de verwerking en de verpakking maar voornamelijk is de hogere eindprijs te wijten aan de hoge winstmarges bij de verwerkers en distributeurs.

 

 Documenten
>>  Koffiefolder (2904 kb - .pdf)
 

 Meer...
>> Oxfam-Wereldwinkels: Afrika, bakermat van de koffie
>> Oxfam-Wereldwinkels: ICO / ICA
>> Oxfam-Wereldwinkels: koffiepartners