Afrika, bakermat van de koffie. Zowat 1.500 jaar geleden merkte de geitenhoeder Khaldi in Ethiopië dat zijn geiten heel levendig begonnen te hupsen na het eten van de rode besjes van een bepaalde struik. Khaldi proefde zelf van de rode besjes. Plots kon hij de hele nacht wakker blijven. Het Nederlandse woord 'koffie', het Engelse 'coffee' en het Franse 'café' zijn alledrie afgeleid van het Arabische woord ‘qahwa’, het opwindende.

Afrika zit in de koffieput
Verschillende Afrikaanse landen zijn extreem afhankelijk van koffie, maar het continent speelt nauwelijks een rol in de internationale koffiehandel. Dat illustreren volgende drie figuren.

(figuur 1) Het land Colombia produceert veel meer arabicakoffie dan alle Afrikaanse landen samen, ook al gaat de productie in het Latijns-Amerikaanse land al jaren gestaag achteruit.
(figuur 2) In Afrika is de productie en de export van robustakoffie helemaal in elkaar gezakt. Hiervoor is de concurrentie van goedkopere productielanden als Vietnam en Brazilië verantwoordelijk. Maar ook is de koffie-infrastructuur en -structuur in heel wat Afrikaanse landen flink verouderd.

(figuur 3) Op de wereldmarkt is het Afrikaanse land Burundi een onooglijke speler, maar het haalt wel 61 procent van zijn exportinkomsten uit koffie. In Brazilië daarentegen, met voorsprong de grootste koffieproducent ter wereld, is koffie goed voor maar 2 procent van de inkomsten uit export.

Afrikaanse koffieboeren hebben een probleem
In Afrika kennen de producentengroepen van koffie mekaar niet of nauwelijks. Kleine producenten vormen een heterogene groep met weinig aanspreekpunten. Het gebrek aan infrastructuur en communicatiemiddelen is uiteraard niet vreemd aan deze vaststellingen.
De situatie is nefast voor de gesprekken over een nieuw Internationaal Koffieakkoord, die de Internationale Koffieorganisatie (ICO) momenteel voert: de Afrikaanse koffieboeren worden er niet gehoord door de grote jongens.
Oxfam-Wereldwinkels probeert zijn Afrikaanse koffiepartners te helpen door hun netwerken te versterken. Op die manier kunnen de producenten hun stem laten horen op internationaal niveau. Betere netwerken moeten ook toelaten meer politiek gewicht in de schaal te werpen, bijvoorbeeld bij de eigen overheden, die in de ICO aan de onderhandelingstafel zitten.
Tenslotte kan een stevig uitgebouwd netwerk ervoor zorgen dat Afrikaanse koffie weer op de kaart van de Europese koffiedrinker staat als een hoogwaardig kwaliteitsproduct.

Africa Coffee: ik drink mijn koffie graag zwart
De Africa Coffee is een paradepaardje van Oxfam-Wereldwinkels. Hij is een melange van bonen van producentengroepen in Ethiopië, Tanzania en Uganda.