Red het klimaat, drink schaduwkoffie

Fairtradeproducenten voelen de gevolgen van de klimaatverandering. Daarom moedigt fair trade milieuvriendelijke teelten aan. Schaduwteelt absorbeert heel wat CO2 en vermijdt dat nog meer bossen verdwijnen.

Dacht u dat de uitstoot van broeikasgassen alleen op de rekening van de industrie staat? Neen dus: ontbossing veroorzaakt zowat een vijfde van de uitstoot van broeikasgassen in de wereld. Bossen nemen heel wat CO2 op, een broeikasgas dat verantwoordelijk is voor de klimaatopwarming. Boskap voorkomen levert voor het klimaat en de biodiversiteit meer op dan land herbebossen.
De bescherming van bossen moest daarom worden opgenomen in het klimaatakkoord, waarover de Verenigde Naties in Kopenhagen onderhandelden.


Koffie of bos?
De omzetting van bos in koffie- en cacaoplantages heeft de ontbossing in Afrika en Latijns-Amerika gevoelig opgedreven. Koffieteelt onder schaduwbomen en in bossen is een aloude traditie. Maar sinds de jaren 1970 zetten de koffielanden sterk in op ‘zonnekoffie’.
In de zon rijpen de koffiebonen sneller en wordt de teelt dus productiever.

In Centraal-Amerika is tussen de jaren 1970 en 1990 30 tot 40 procent van de traditionele koffiekwekerijen omgezet in plantages van zonnekoffie. In Ethiopië is de aanleg van koffieplantages verantwoordelijk voor 24 procent van het verlies van bossen. Nog even, en de ‘geboorteplaats’ van de arabicakoffie, in de regenwouden van Zuidwest-Ethiopië, is helemaal vernield. In deze ‘koffiebossen’ vindt men nog de laatste wilde variëteiten, die zeer goed bestand zijn tegen plagen en droogte. Maar aan het huidige tempo van ontbossing, zal ook die boskoffie
verdwijnen. Als er niets gebeurt over dertig jaar al, voorspellen deskundigen.

De cacaoplantages zijn in hetzelfde bedje ziek. In Ghana is de ontbossinggraad met 1,9 procent per jaar een van de hoogste ter wereld. 7 miljoen hectare bos ging al verloren. Vandaag rest in Ghana nog maar 1,2 miljoen hectare bos.

Zon of schaduw?
Zonnekoffie brengt tot drie keer meer op dan schaduwkoffie en is dus populair. Maar de negatieve milieuimpact van zonnekoffie is inmiddels ‘zonneklaar’.

• De intensieve monocultuur, gepaard met boskap, draagt in belangrijke mate bij aan de klimaatverandering.
• Zonneteelt verhoogt de bodemerosie en tast de biodiversiteit aan.
• Kunstmeststoffen, pesticiden en herbiciden moeten deze ecologische nadelen opvangen.
• Helaas zijn deze kunstgrepen niet alleen slecht voor het milieu en de gezondheid, maar nemen ze ook  een flinke hap uit het budget van de boer. 

Schaduwteelt is omwille van verschillende redenen veel duurzamer:

• De inheemse boomsoorten in wiens schaduw de koffie groeit, zorgen voor een optimale rijping van de bonen, en dus voor een betere kwaliteit.
• De bladeren van de schaduwbomen zijn goede meststof voor de bodem, waardoor de boer geen kunstmest nodig heeft.
• Omdat schaduwstruiken minder gevoelig zijn aan ziekten, moeten de boeren geen of minder chemische meststoffen en pesticiden gebruiken.
• De integratie van koffiestruiken en andere bomen bewaart de bodemvruchtbaarheid en beschermt de waterhuishouding.
• Door samen met de koffie ook fruit en groenten te kweken, vergroten de boeren hun voedselzekerheid en krijgen ze uitzicht op een bijkomend inkomen op de lokale markt.

Fairtradekoffie is schaduwkoffie
Uit respect voor het milieu en het klimaat kiest Oxfam-Wereldwinkels voor koffie uit schaduwteelt. Ongeveer 90 procent van onze partners teelt schaduwkoffie. Door schaduwkoffie aan te moedigen, wapent fair trade de koffieboeren beter tegen de toenemende effecten van de klimaatverandering.

Ruth Simba van het African Fairtrade Network ziet een belangrijke rol voor fair trade weggelegd: “De fairtradenormen bevatten ook milieunormen. Ze moedigen de producenten aan om duurzaam met de natuurlijke hulpbronnen om te gaan. Door de fairtradepremie kunnen de producenten investeren in duurzame teeltmethodes die bovendien beter bestand tegen klimaatverandering zijn.  Coöperaties spelen een belangrijke rol om de boeren hierin op de leiden. In moeilijke tijden investeren boeren de premie het liefst in sociale noden. Er zijn dus bijkomende middelen nodig om op langere termijn aan klimaatadaptatie te kunnen werken, met andere woorden om te investeren in schaduwteelt, biologische productie, herbebossing en irrigatie.”

Uit W2 december 2009 - Saar Van Hauwermeiren