Fair trade en de SDG’s: hoe zit dat eigenlijk?

In 2015 stelden de Verenigde Naties een blauwdruk op voor een duurzamere toekomst: de Sustainable Development Goals of kortweg SDG’s. Deze zeventien concrete ontwikkelingsdoelstellingen stellen de mondiale uitdagingen van deze tijd op scherp. Denk aan armoede, ongelijkheid, klimaatverandering, vrede en rechtvaardigheid.

Voor fairtrade-organisaties zoals Oxfam-Wereldwinkels scheppen de SDG’s een helder kader. Ze bevestigen dat fair trade deel uitmaakt van een wereldwijd streven naar een beter leven voor iedereen. Omgekeerd helpt fair trade om de SDG’s te behalen. Vooral doelstelling 8 (waardig werk en economische groei) en doelstelling 12 (verantwoordelijke consumptie en productie) leunen nauw aan bij onze missie.

Oxfam-Wereldwinkels weet uit dagelijkse ervaring dat eerlijke handel een hefboom is naar een duurzamere ontwikkeling. Fair trade leert ons hoe we hier concreet naartoe kunnen evolueren, door het bestaande economische systeem drastisch om te gooien.


Wat zijn de SDG’s?

De SDG’s (Sustainable Development Goals, Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen) werden in 2015 door de Verenigde Naties opgesteld als blauwdruk voor een duurzamere toekomst. Via zeventien doelen, en 169 indicatoren (maatstaven om het succes van het doel op een gestandaardiseerde manier te meten), zetten ze de mondiale uitdagingen van deze tijd, zoals armoede, ongelijkheid, klimaatverandering, vrede en rechtvaardigheid, op scherp. Zo verschaffen de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen een referentiekader aan overheden, bedrijven, organisaties en individuen overal ter wereld. De wereldleiders verbonden zich ertoe tegen 2030 alle doelstellingen te bereiken.

Sustainable Development Goals (SDG's)

Wat is Fair Trade?

De World Fair Trade Organization (WFTO) stelde tien beginselen op voor de fairtradebeweging:
De tien fair trade beginselen

Ten eerste creëren fairtrade-organisaties kansen voor gemarginaliseerde producenten (beginsel 1). Ze doen dit door het betalen van een eerlijke prijs (beginsel 4) en het voorzien van capaciteitsopbouw voor producenten(organisaties) (beginsel 8). Bovendien omarmen de belangrijkste certificeringssystemen de principes van voorfinanciering en een langetermijn-relatie, en voorzien de meeste in een overdracht van een fairtradepremie, die de producentenorganisatie in staat stelt duurzame economische of sociale investeringen te maken. Op die manier wordt gewerkt aan bestendige, duurzame economische en sociale ontwikkeling. Andere beginselen van fair trade omvatten onder andere de naleving van de verdragen van de Verenigde Naties inzake dwang- en kinderarbeid (beginsel 5), een verbod op discriminatie en het respecteren van het milieu (beginsel 10) en de vrijheid van vereniging (beginsel 6). Deze beginselen worden door de fairtradebeweging gepromoot (beginsel 9) via publieke campagnes, politieke actie en educatie. Op die manier transformeert de fairtradebeweging haar directe steun aan producenten tot een hefboom die structurele verandering mogelijk maakt.


Waardig werk en economische groei

Duurzame Ontwikkelingsdoelstelling 8 vraagt om een bestendigde, inclusieve en duurzame economische groei te promoten, alsook volledige en productieve werkgelegenheid en waardig werk voor iedereen. Want op dit moment zien we nog al te vaak inkomensonzekerheid, slechte arbeidsomstandigheden en kinderarbeid. Het ontbreekt ook nog steeds aan transparantie en communicatie over veiligheid en arbeidsomstandigheden, met trieste hoogtepunten zoals de ineenstorting van textielfabriek Rana Plaza tot gevolg. In de koffiesector dan, lijden de Congolese koffieproducenten onder de fluctuaties van de mondiale koffiemarkt, waardoor ze hun productiekosten niet kunnen dekken.

Oxfam-Wereldwinkels werkt structureel en op een gelijkwaardige manier samen met boeren en arbeiders uit de landbouwsector. De landbouwsector stelt wereldwijd een miljard mensen tewerk, en is dus essentieel voor het behalen van Doelstelling 8. Via onze partnerwerking zoeken we samen naar manieren om de levensstandaard van producenten te verhogen en bij te dragen aan een leefbaar inkomen. Daarbij promoten we actief gendergelijkheid, empowerment van vrouwen en de vrijheid van vereniging. We monitoren de werkomstandigheden bij onze partners en zien we erop toe dat er in onze handelsketens geen kinderarbeid of gedwongen arbeid voorkomt.

  • Heel concreet leidt Oxfam-Wereldwinkels momenteel een pilootproject bij de Ivoriaanse cacao-coöperatie CPR-CANAAN, lid van onze partner Ecookim. Wij betalen hen bovenop de Fairtrade-minimumprijs en -premie een flexibele Oxfam-premie. Deze substantiële verhoging van de aankoopprijs moet de kloof tot aan een leefbaar inkomen helpen dichten. De extra, flexibele premie betalen we rechtstreeks aan de coöperatie die zich op hun beurt engageert om die te investeren in duurzame, toekomstgerichte ingrepen. Dergelijke maatregelen kunnen een stijging van het inkomen ten goede komen.
  • En in het oosten van Congo investeerde Oxfam-Wereldwinkels in de economische capaciteit van de koffiecoöperatie Sopacdi. Ze installeerden er met onze financiële hulp een wasstation en droogtafels. Op die manier verhogen ze hun inkomsten op lange termijn.

Daarnaast richten we ons ook op de machthebbers in het Noorden. Want ook het ontbreken van een eerlijk mondiaal kader staat een duurzame economische groei in de weg. De fairtradebeweging slaagde er dit jaar in om het Europees Parlement te overtuigen wetgeving te stemmen die producenten in het Noorden en het Zuiden beschermt tegen oneerlijke handelspraktijken. Oxfam-Wereldwinkels zal erop toezien dat deze wetgeving op gepaste wijze wordt omgezet in Belgische wetgeving. Via acties, studiewerk en pleitbezorging ijvert Oxfam-Wereldwinkels voor een Belgische en Europese wet die de zorgplicht voor mensenrechten invoert voor bedrijven. Deze wet moet hen verplichten aan te tonen dat de mensenrechten in hun aanvoerketen gerespecteerd worden.

Verantwoorde productie en -consumptie

Duurzame Ontwikkelingsdoelstelling 12 wil duurzame consumptie- en productiemethoden realiseren. Het dominante landbouw-, voedsel-, en handelssysteem focust op dit moment te veel op korte termijnwinsten. Bovendien versterken het Westers mededingingsbeleid, met focus op lage consumentprijzen, en het Europees exportgericht landbouwbeleid deze negatieve spiraal. Bedrijven focussen enkel op de prijs van het eindproduct. Dit zet druk op mens en milieu.

Denk maar aan de boskap voor de aanleg van cacaovelden. Hoe kan een landbouwer zorg dragen voor zijn omgeving, als hij niet in staat is om in zijn levensonderhoud of dat van zijn familie te voorzien? Sociale en milieuproblematieken hangen sterk samen.

Ons huidig consumptiepatroon draagt bij tot de moeilijke leefomstandigheden van miljoenen boeren en arbeiders in het Zuiden, want we kopen zaken zonder stil te staan bij wie het maakte en in welke omstandigheden. Daarom strijdt de fairtradebeweging om:

  • de impact van ons voedselsysteem op mens en milieu zichtbaar te maken
    Hierdoor sensibiliseren fairtrade-organisaties burgers en creëren ze een kritische massa die druk legt op beleidsmakers. Zo voerde Oxfam-Wereldwinkels vorig jaar campagne rond de uitdagingen in de cacaosector, wat mee leidde tot een partnerschap tussen de overheid, bedrijven, ngo’s, vakbonden en universiteiten voor de verduurzaming van Belgische chocolade.
  • een eerlijke prijs te garanderen (beginsel 4).
    Hierdoor worden alle productiekosten gedekt en is een winstmarge mogelijk. Zo wordt de neerwaartse spiraal in de praktijk tegengegaan. Boeren hebben recht op een leefbaar inkomen. We hadden het hierboven al even over ons pilootproject met de Ivoriaanse cacao-coöperatie CPR-CANAAN.
  • structurele problemen aan te pakken die aan de grondslag liggen van deze neerwaartse prijsspiraal (beginsel 5, 6 & 7).
    Ze daagt het bestaande aandeelhoudersstelsel uit door in te zetten op democratische en coöperatieve ondernemingsmodellen, ze pleit voor een duurzame interpretatie van de Europese mededingingswetgeving, een eerlijk, publiek aankoopbeleid, ze klaagt machtsconcentratie in de aanvoerketens aan, en werpt haar licht op oneerlijk handelsbeleid. Een handelsbeleid waar niet winst, maar wel menselijke waardigheid en de planeet centraal staan.
  • klimaatrechtvaardigheid (beginsel 10).
    Fairtradecertificeringen garanderen naast sociale criteria ook een hele reeks milieucriteria. Fair Trade erkent dat de strijd voor de een leefbare planeet en de strijd voor een menswaardig bestaan dezelfde strijd zijn. Wij steunen onze koffiepartner Muungano bijvoorbeeld met een agro-ecologisch programma. Dit houdt in dat geëxperimenteerd wordt om de productiviteit van oude koffievelden te verbeteren op een duurzame manier en zo dat er ook inkomsten uit hout, vruchten en voedselgewassen kan worden gegenereerd. Daarnaast zetten we ook in op ecologische transportvormen en hier werken we samen met sociaalecologische partners om de principes van de korte keten in de praktijk te brengen. Op die manier laten we in de praktijk zien dat een mens- en milieuvriendelijke economie mogelijk is.

Duurzame ontwikkeling volgens Oxfam-Wereldwinkels

Er is ook kritiek op de manier waarop de doelstellingen werden opgesteld.

Zo gaan de doelstellingen uit van ons huidig (handels)systeem dat steunt op economische groei. Impliciet betekent dit dat de VN gelooft dat technologische innovatie de druk op het ecologische systeem kan en zal verlichten. Economische theorieën rond ontgroeien en toereikendheid worden hierbij genegeerd. Verder wordt geen rekening gehouden met het mattheuseffect (zij die reeds veel bezitten worden steeds rijker). Bovendien worden de grondoorzaken van ongelijkheid en milieuproblematieken niet belicht door de SDG’s.

Oxfam-Wereldwinkels heeft een ander perspectief op het huidig handelssyteem en kan zich vinden in deze punten van kritiek. Volgens Oxfam-Wereldwinkels zijn er ingrepen nodig in ons huidig economisch model. De grondoorzaken van ongelijkheid en milieuproblematieken moeten worden aangepakt. Enkel dan is duurzame en inclusieve ontwikkeling mogelijk.

Abonneer je hier
op onze nieuwsbrief