Skip to main content

Agro-ecologie is landbouw op mensenmaat

De laatste jaren valt steeds vaker het woord agro-ecologie wanneer wordt gedebatteerd over de toekomst van onze landbouw en ons voedsel. Het ‘concept’ agro-ecologie omvat verschillende facetten: vooreerst is het een wetenschappelijke discipline en specifieke manier van landbouw bedrijven, daarnaast is het een brede beweging die zoekt naar alternatieven voor de ‘moderne’ grootschalige landbouwtechnieken en de rampzalige gevolgen ervan, op ecologisch en sociaal vlak.

 

28 jun, 2017

Landbouw volgens agro-ecologische principes houdt rekening met de draagkracht van de planeet en zoekt naar innovatieve vormen van landbouw, met als doel ieders recht op voedsel te garanderen. Ze doet dit veelal door de natuur te ‘imiteren’ en deze als een bondgenoot te zien, eerder dan als een tegenstander.  Deze ecologische benadering houdt de natuur dus zo maximaal mogelijk in stand, in plaats van ze te verarmen. Voedsel verbouwen wordt zo weer een natuurlijk gebeuren in plaats van een extractieproces. 
Maar agro-ecologie gaat niet enkel over efficiënte landbouwtechnieken. Als politieke en sociale beweging komt agro-ecologie ook op voor de fundamentele rechten en vrijheden van alle deelnemers aan het voedselproductieproces. Ook die van de boer: kleinschalige producenten moeten bevrijd worden van wurgende machtsstructuren en oneerlijke mechanismen in het voedselsysteem.

Te gek voor woorden: een landbouwmodel waarvan mens en planeet de dupe zijn. 

Op minder dan een eeuw tijd is landbouw grondig veranderd. De productie van grondstoffen is een volwaardig onderdeel geworden van een reguliere marktlogica. Landbouwgewassen worden daarin vooral gezien als koopwaar. Dit heeft tot gevolg dat de productie van voedsel (en de grond die daarvoor nodig is) op een heel specifieke manier georganiseerd werd. Landbouw is steeds meer een onderwerp van winstbejag en speculatie geworden. Er ontstond gaandeweg een voedselproductiesysteem onder controle van bedrijven. Landbouw is steeds meer gaan lijken op een vorm van extractie (zoals in mijnbouw). Daarbij wordt weinig rekening gehouden met de verarming van het bodemleven en de nefaste gevolgen op het leefmilieu. Dit landbouwbeleid met zijn nadruk op productiviteit en specialisatie stimuleert wereldwijd vooral monoculturen, gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen, en transport over grote afstanden.
Op die manier is geïndustrialiseerde landbouw vandaag verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale uitstoot van broeikasgassen. En dit leidt tot klimaatverandering. Bovendien raakt het bodemleven en dus de bodemvruchtbaarheid door het langdurige gebruik van chemicaliën aangetast en zijn veel bodems uitgeput of juist overbemest. Oppervlaktewater en grondwater zijn vervuild en de (agro)biodiversiteit is schrikbarend afgenomen. De intensieve veehouderij brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, zoals bijvoorbeeld antibiotica-resistentie.

Het politieke spel: ‘bedriegt den boer’

Daarnaast zijn de spelregels van de internationale handel in landbouwproducten al te vaak op maat van de grote spelers geschreven.
Hierdoor hebben burgers en boeren steeds minder te zeggen over wat ze produceren en consumeren. In feite beheersen zo’n twintig transnationale bedrijven het mondiale landbouw- en voedselsysteem. Onder zaadbedrijven, internationale graanhandelaren, verwerkende bedrijven en supermarktketens hebben slechts enkele multinationals het grootste deel van de markt in handen.
Deze twee evoluties (agro-industrie en oneerlijke handelsregels) zorgen ervoor dat de boer grotendeels de macht is verloren over hoe en wat hij produceert, maar wél de gevolgen van deze historische veranderingen moet dragen. De agro-ecologische beweging wil deze boeren opnieuw zeggenschap geven over hun eigen teelten en hen minder afhankelijk maken van externe factoren. Zo kunnen zij zich meteen ook wapenen tegen de gevolgen van klimaatsverandering – waarin zij ten andere weinig aandeel hebben. 

Hoe werken wij rond dit thema in het Zuiden?

Oxfam-Wereldwinkels helpt boeren met het ontwikkelen van een agro-ecologische aanpak. In de Kivustreek in Congo brengen we boeren samen tijdens vormingen die het belang van anti-erosiemaatregelen en het cultiveren van een gezond bodemleven uitleggen. Ze leren ook hoe de koffiekever op een natuurlijke manier kan bestreden worden. Zo helpen we hen om op een toekomstgerichte manier koffie te verbouwen en om zich te wapenen tegen de gevolgen van klimaatsverandering.  
In Laos ondersteunt Oxfam boeren om hun traditionele manier van rijst telen voort te zetten. Anders zal op lange termijn de rijke rijstdiversiteit verloren gaan en verliezen de boeren een goedkope manier om zich aan te passen aan de klimaatgrillen.

Agro-ecologie in het Noorden? Maak van landbouw opnieuw mensenwerk.

Niet alleen het Zuiden is gebaat met een andere landbouw. De laatste tien jaar tijd verdween een kwart van de Europese boerderijen. Vooral kleinschalige boeren stopten met hun activiteiten of gingen op in grote agro-bedrijven. 
Overal ter wereld beseffen mensen dat het zo niet langer kan, en dat is een goede zaak. De laatste jaren duiken overal initiatieven op die boer en consument weer centraal stellen. Ook Oxfam pleit voor een landbouwmodel dat de producent, de aarde en de uiteindelijke bestemmeling van het voedsel centraal stelt in het Zuiden én in het Noorden. We zijn er van overtuigd dat dit op termijn de beste keuze is. Agro-ecologie combineert een ecologische productie met een correcte vergoeding, respect voor de kennis en de ervaring van de boer, eerlijke handelsrelaties en een rechtvaardige toegang tot grond. Misschien moeten we van het ‘recht op voedsel’ eerder het ‘recht op eerlijk, gezond en evenwichtig voedsel’ maken. Eerlijk voor de boer, gezond voor onszelf, en evenwichtig voor de planeet.