Skip to main content

De smaak van koffie

Stap het kwaliteitslaboratorium van Oxfam binnen tijdens een koffieproeverij en de kans is groot dat de smaken je om de oren vliegen. Smaken waarvan je nooit kon vermoeden dat ze iets met koffie te maken hebben. Chocolade? Wijn? Asperges? Abrikoos? Ook rubber, hout of papier. De ene smaak al positiever dan de andere. Maar de meest gevreesde is de ‘patat’. De smaak van ‘rotte aardappelen’ is een gegronde reden om een volledige container koffie af te keuren. De laatste jaren komt dit meer en meer voor. De oorzaak? Klimaatverandering!

7 jun, 2017

Koffie komt oorspronkelijk uit de hooglanden van Oost-Afrika. Het relatief koele en stabiele klimaat op 1500 tot 2800 meter hoogte zorgt er voor dat de koffiebessen in de beste omstandigheden kunnen rijpen. Klimaatverandering en de opwarming van de aarde zouden daar weleens stokken in de wielen kunnen steken.

Wanneer de temperatuur oploopt, versnelt het metabolisme van de koffiebes. Koffiebessen rijpen te snel om zorgvuldig te kunnen oogsten. Bovendien zorgt een te snelle rijping dat de bessen geen tijd hebben om de juiste mix van aromatische smaken te ontwikkelen die onze dagelijkse kop zo troostvol maken.

Koffiekever en zonen
Geen tijd om de typische koffiesmaak te ontwikkelen is een probleem, maar een ronduit slechte smaak ontwikkelen is nog een stuk erger. Daar zit de koffiekever voor iets tussen. Voor het jaar 2000 kwam deze boosdoener amper voor in landen zoals Ethiopië, Oeganda, Burundi, Rwanda en Congo. Het was hem daar te koud. Maar opwarming van de aarde stuurde de kever hoger de hellingen op, recht de koffieplantages in. Op de koop toe zorgen warmere temperaturen er voor dat de kever geen vijf, maar tien keer per jaar een lading keverbaby’s op de koffieplanten loslaat. Omdat de kevers zeer gevoelig zijn voor uitdroging, zitten ze vooral op koffieplanten op vochtige, schaduwrijke plaatsen. Net die plaatsen die anders uitzonderlijke koffie voortbrengen.
De koffiekevers doorboren de koffiebonen en maken ze onverkoopbaar. Wanneer een geïnfecteerde boon niet opgemerkt wordt, zorgt deze voor de gevreesde ‘patat’-smaak en kan een volledige container afgekeurd worden. De impact op het inkomen van de koffieboer is duidelijk. 

Oxfam deelt zijn onderzoek met lokale deskundigen, die de kennis laten doorstromen naar de boeren.

Minder koffie, meer inkomsten?
Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) voorspelt dat er tegen 2050 wereldwijd minder grond zal zijn die geschikt is om koffie te telen. Zelfs als andere regio’s door de opwarming van de aarde geschikt zouden worden om koffie te produceren, zal dat niet opwegen tegen het verlies. De koffieboeren kunnen hun planten hoger en hoger op de bergen uitplanten, maar ooit bereiken ze de top en dan houdt het op.

Minder plaats om koffie te produceren, minder aanbod aan koffie … Dat kan alleen maar voordelig zijn voor de boeren, want de prijzen schieten automatisch de hoogte in, toch?

Helaas. Grote spelers hebben voldoende middelen om zich aan het veranderende klimaat aan te passen. Kleinschalige producenten in Centraal-Amerika en Afrika hebben die middelen niet. Zij zien hun enige bron van inkomsten opdrogen.

Wij koffiedrinkers krijgen in de toekomst misschien duurdere, minder lekkere koffie. Maar de impact voor de boeren in het Zuiden is dramatischer: zij verliezen hun inkomen en hun hefboom voor ontwikkeling.

Duurzame oplossingen
Tachtig procent van de koffie die wij drinken, wordt geproduceerd door kleinschalige boeren. Zo’n 25 miljoen boeren die geen grootschalige middelen hebben om op hun eentje de klimaatverandering tegen te gaan. Een verandering waar zij trouwens geen schuld aan hebben.

Zoals de producenten van RAEK in Congo. Onlangs kwam de eerste container met hun koffiebonen aan in Antwerpen. Net gestart met exporteren, moeten ook zij vaststellen dat het veranderende klimaat een impact heeft op hun koffie-oogst. Met als grootste bedreiging? De koffiekever!

Oxfam-Wereldwinkels zoekt samen met de producenten in Congo naar manieren om de impact van de koffiekever te beperken. We leren hen de besmette bonen te herkennen. Heel wat van die bonen komen bovendrijven bij het wassen, omdat ze door de kevers doorboord zijn. Daarna moeten de boeren bij het sorteren extra aandachtig zijn om de overblijvende besmette bonen te verwijderen. De boeren moeten overtuigd worden van het belang van grondig sorteren. Beter een paar bonen weggooien, dan een hele container verliezen!

Om de koffiekever op afstand te houden, zoeken we naar planten die de kevers aantrekken of afstoten. De planten die kevers aantrekken kunnen buiten de koffievelden gezaaid worden. De planten die kevers afstoten tussen de koffieplanten. Onderzoek leerde ons dat het snoeien van de koffieplanten ook een oplossing is om minder koffiekevers op bezoek te krijgen. Die houden namelijk van donkere, vochtige plaatsen om zich voort te planten. Netjes gesnoeide planten zijn minder aantrekkelijk.

Oxfam deelt zijn onderzoek met plaatselijke landbouwdeskundigen, die de kennis laten doorstromen naar de boeren. Die boeren hebben er alle baat bij om de oplossingen die deze deskundigen aanreiken goed toe te passen, zodat hun koffie verkoopbaar blijft. Samen pakken ze de grootste bedreiging van de klimaatverandering aan en verzekeren ze de kwaliteit van hun koffie. Op deze manier kunnen ze het volledige potentieel uit hun koffie halen!