Skip to main content

De tragiek van palmolie

Palmolie is uiterst geschikt voor gebruik in de voedingsindustrie. Bovendien zijn deze palmen relatief makkelijk te telen. Precies daardoor dreigt een groot probleem te ontstaan voor mens en milieu. We leggen in dit artikel uit hoe we ermee omgaan bij de ontwikkeling van Oxfamproducten.

11 aug, 2014

Palmolie is enerzijds uniek door zijn producttechnische eigenschappen en zijn hoge rendement. Anderzijds is het omstreden door de manier waarop het ontgonnen wordt (met negatieve ecologische en sociale gevolgen) en om gezondheidsredenen. De positieve eigenschappen van palmolie duwen de vraag de hoogte in, waardoor de negatieve aspecten van de productie en consumptie van palmolie helaas alleen maar toenemen.

De productkenmerken en hoge opbrengsten maken dat de vraag naar palmolie de laatste jaren exponentieel gestegen is. Als product beschikt palmolie over een aantal specifieke karakteristieken die de grondstof erg geschikt maakt voor het gebruik in voedingsproducten. Zo is palmolie stabiel en hittebestendig en blijft het bij kamertemperatuur vast (de meeste andere plantaardige oliën zijn bij kamertemperatuur vloeibaar). Aan onze chocopasta voegen we bijvoorbeeld een fractie palmolie toe voor de smeuïgheid en smeerbaarheid. Palmolie geeft ook de nodige stabiliteit aan de choco zodat deze niet oxideert en ‘ranzig’ wordt.

Druk op mens en milieu
Daarnaast kent de oliepalm, waaruit palmolie ontgonnen wordt, als teelt heel hoge opbrengsten die 4 tot 7 maal hoger liggen dan bij andere plantaardige oliën. Zo produceert de oliepalm 34% van de 8 belangrijkste oliën wereldwijd en dit op een oppervlakte die slechts 5% inneemt van de totale oppervlakte van olieproducerende gewassen. Bovendien levert de oliepalm het hele jaar door vruchten op, waardoor hij zowel op grote als kleine oppervlaktes geteeld kan worden.

Die stijging in vraag legt een hoge druk op de ecosystemen in palmolieproducerende landen en heeft vaak negatieve sociale gevolgen voor de lokale bevolking (uitbuiting op plantages, boeren die van hun land verdreven worden enzoverder). Een ander negatief gevolg is het feit dat een te hoge consumptie van palmolie leidt tot gezondheidsproblemen. De olie bevat namelijk een relatief hoog gehalte aan verzadigde vetzuren. Op zich hoeft palmolie niet ongezond te zijn, maar een te grote inname ervan kan wel leiden tot onder meer hart- en vaatziekten. Zoals bij vele producten geldt de regel ’overdaad schaadt’ en blijft een gevarieerd dieet belangrijk.

Palmolie is overal
Een bijkomstig probleem is dat palmolie in heel veel verschillende voedingswaren verwerkt is (zoals gebak en taart, kant-en-klare gerechten, koffiekoeken, pizza’s, quiches, zoute en zoete koekjes, sandwiches, smeerpasta’s, margarine …). Op die manier beseft de consument niet altijd hoeveel palmolie hij eigenlijk binnen krijgt. Ook van de verpakking valt het nu vaak niet af te leiden dat er palmolie in een product zit (een algemene verwijzing naar plantaardige olie is op dit moment voldoende). Daarom is er een nieuwe Europese wetgeving die stelt dat de soort olie (palmolie, zonnebloemolie …) altijd vermeld moet worden op de verpakking (vanaf december 2014).

Maar het plaatje op het vlak van gezondheid is complexer dan dat. Voor ze bruikbaar zijn voor tal van bereide voedingswaren moeten andere plantaardige oliën vaak eerst omgezet worden van vloeibare naar vaste materie (hydrogeneren). Maar dit proces zorgt vaak voor transvetzuren in het eindproduct. Volgens wetenschappers zijn deze nog schadelijker dan verzadigde vetzuren. Omdat palmolie bij kamertemperatuur vast is, hoeft ze dit proces niet te ondergaan. Ook om gezondheidsredenen is het dus niet altijd de beste oplossing om palmolie ondoordacht te vervangen door andere plantaardige oliën.

Hoe gaat Oxfam hiermee om?
Rekening houdend met de voor- en nadelen bekijkt Oxfam eerst of het gebruik van palmolie zin heeft. We kijken naar de functie die palmolie vervult in de totstandkoming van het product. Door het hoge rendement van de oliepalm is omschakelen naar andere plantaardige oliën niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk. Het systematisch vervangen van palmolie zou kunnen neerkomen op het verplaatsen van de ecologische en sociale problematiek naar andere grondstoffen. Palmolievrij gaan is daarom niet de oplossing.

We kijken altijd naar de hele productie- en toeleveringsketen: hoe komt palmolie in het product terecht?; welke actoren zijn betrokken bij het productieproces?; wordt de lokale bevolking beter van de palmolieproductie? Deze vragen zijn cruciaal en Oxfam hanteert daarom in het gebruik van palmolie de volgende richtlijnen:

Zo veel mogelijk aankopen van kleinschalige producenten
We gaan op zoek naar coöperaties van boeren die palmolie kunnen aanleveren aan eerlijke handelsvoorwaarden. Zo schakelden we voor de productie van onze yucachips recent over naar Coopeagropal als leverancier van palmolie. Coopeagropal is een Costa Ricaanse palmoliecoöperatie met 654 leden die zowel op sociaal als ecologisch vlak erg vooruitstrevend is.

Zo duurzaam mogelijk aankopen
Via certificeringen, die de belangrijkste ecologische en sociale risico’s moeten afdekken, zoeken we naar zo duurzaam mogelijke palmolie. Internationaal wordt sterk de nadruk gelegd op het aankopen van RSPO-gecertificeerde palmolie (Round Table on Sustainable Palm Oil). Maar het RSPO-label focust minder op sociale aspecten en legt de nadruk op aspecten van ecologische duurzaamheid. Er is nog veel werk aan de winkel om dit label zowel op ecologisch als sociaal vlak bij te schaven en op te schalen. Daarom zoeken we ook actief naar andere mogelijke labels en standaarden die ons de noodzakelijke economische, ecologische en sociale garanties kunnen bieden (zoals het ‘Fair for Life’-label van IMO, Institut für Marktökologie).

Vervangen van de olie
Bij producten waar palmolie weinig meerwaarde heeft, maar in kleine mate aanwezig is of niet duurzaam aangekocht kan worden, vervangen we waar mogelijk de palmolie door een andere plantaardige olie. Zo zijn we voor de ontbijtgranen, BIO Choco Crispy en BIO Honey Balls, overgeschakeld naar zonnebloemolie. Voor de sesamcrackers gebruiken we maïsolie.

We nemen dus elk van onze producten en elke keten afzonderlijk onder de loep en wegen de verschillende mogelijkheden af om zo tot de meest duurzame optie te komen.