Skip to main content

Geen loon naar werken

Met hard werken kom je er wel. Dat wordt ons van kleins af aan voorgehouden. Maar wat als hard werken niet voldoende is? Wat als je met hard werken niet eens je gezin kan onderhouden? Dat is helaas de harde realiteit voor boeren in het ontwikkelende Zuiden.

Door oneerlijke spelregels in de internationale handel en tariefmuren in het importerende Noorden kunnen ze onmogelijk een deftig inkomen verdienen, hoewel de producten die ze telen wereldwijd gegeerd zijn.

Marijke Moyson
7 jan, 2016

Theorie en praktijk
Oxfam-Wereldwinkels onderzoekt welke factoren de internationale handel oneerlijk maken en klaagt deze mistoestanden aan. En omdat we zelf handel drijven met producenten in het Zuiden, kunnen we de theorie aan de praktijk koppelen. Met theoretische kennis en praktijkervaring in onze achterzak gaan we op zoek naar manieren om de boeren op deze onrechtvaardige markt wél munt te laten slaan uit grondstoffen waar grote en zelfs stijgende vraag naar is.

Oxfam-Wereldwinkels ziet van op de eerste rij dat de boeren in het Zuiden er niet in slagen geld te verdienen met de teelt van koffie, cacao, rijst, thee of suikerriet.

Grondstoffen die we in het Noorden niet kunnen produceren, en waar we graag voor betalen. Want wie houdt er niet van zijn kopje koffie bij het wakker worden, of zijn stukje chocolade tegen de namiddagdip?

Het zijn gegeerde gewassen die alleen groeien op bepaalde plaatsen in de wereld. En toch zijn de boeren die ze telen straatarm. Hier is iets vreemds aan de hand.

Geen plaats in het casino
Eigenlijk is het heel simpel. Kleine boeren horen niet thuis in het casino dat de internationale markt is. Alleen met geld dat je niet echt nodig hebt ga je naar het casino. Het is niet de goede plaats om je inkomen om in je levensonderhoud te voorzien te verdienen. Maar eigenlijk beschikken de boeren wel over een troef die het potentieel heeft om heel wat op te brengen, namelijk hun gegeerde grondstoffen waarvoor we weten dat er kansen zijn op die internationale markt. Helaas blijkt dat zij wel een hele hoge ladder nodig hebben om die kansen te plukken.

Met een goed product in handen, wordt de ladder al wat makkelijker te beklimmen. Uit ervaring weten we dat een beter product een betere prijs vangt, met als resultaat een stabieler inkomen. Dankzij onze expertise in het verkopen van hun producten kunnen wij de boeren alles leren over de verwachtingen van de internationale markt en de consumenten in het Noorden. Zo kunnen zij tijdens de productie al rekening houden met factoren die hun producten beter maken. Vernieuwing van hun gewassen, de beste manier om te oogsten, hoe de kwaliteit van hun grondstoffen controleren … We helpen hen ook om certificaten te behalen. Voor biologisch of fairtradegecertificeerde koffie bijvoorbeeld wordt er altijd meer betaald.

En we gaan nog verder. We delen onze academische kennis, waar de boeren minder vlot toegang toe hebben, met lokale landbouwdeskundigen en zoeken samen naar de beste manieren om efficiënt én milieubewust aan landbouw te doen. We houden rekening met de impact van de klimaatverandering en helpen de boeren zich eraan aan te passen.

Niet op één paard wedden
Verkopen op de internationale markt blijft moeilijk. Daarom helpen we onze producenten om ook in te zetten op andere landbouwgewassen. Zo blijven ze niet afhankelijk van één product voor hun inkomen. Door in te zetten op andere producten ontwikkelt zich ook een lokaal economisch weefsel. Een voorbeeld: momenteel zijn de prijzen die een cacaoboer in Ivoorkust krijgt voor zijn cacao erg laag, te laag om van te leven. Een andere job zoeken is zeer risicovol, want hangt vaak samen met verhuizen naar de stad en een onzekere toekomst. Mocht er meer keuze zijn in producten die zij kunnen aanbieden, zou aan de huidige voorwaarden niemand nog cacao telen.

Samen sterk
Een goed product is de halve start. Maar er is meer nodig om mee te spelen met het spel van de internationale handel. Je moet met kennis van zaken kunnen onderhandelen over prijzen en de werking van de markt kennen. Je moet klanten vinden en weten wat zij verwachten van je product. Toegang tot kapitaal is nodig om te kunnen investeren. Graag pas je ook alle nieuwe ontwikkelingen op landbouwtechnisch vlak toe.

Dat is een hele boterham om te behappen als je er alleen voor staat. Bovendien handelt de internationale markt niet in zakken, maar in containers. Je moet dus samen met andere boeren proberen je grondstoffen te verkopen. Daarom moedigen we de producenten in het Zuiden aan zich te verenigen. Want collectief werken is binnen de huidige oneerlijke markt het beste antwoord. Samen verwerken, samen verkopen en samen onderhandelen. Ook al blijft toegang tot kapitaal en nieuwe landbouwtechnieken vaak nog een ver-van-hun-bed-show.

Samenwerken loont, daar zijn we het allemaal over eens. Maar je collectief organiseren houdt ook valkuilen in. Om de boeren de meerwaarde van een coöperatie te doen begrijpen, leren we hen hoe zo’n coöperatie idealiter werkt. Wat doet een algemene vergadering? Hoe werkt een dagelijks bestuur? Hoe kunnen de boeren het management van de coöperatie controleren?

Want het is dat management dat zal proberen een goede prijs te bedingen voor de grondstoffen van de boeren. En het is ook dat management dat nadien voorstellen zal doen over hoe de inkomsten geïnvesteerd kunnen worden in de toekomst van de coöperatie. De boeren moeten er van overtuigd zijn dat deze investeringen hen allemaal ten goede komen. Daar is een goed begrip en vertrouwen voor nodig. Hier kunnen wij als onverdachte externe partij een grote rol spelen: we reiken de producenten onze ervaring, maar ook de instrumenten aan om een stevig samenhangende coöperatie uit te bouwen.

Onoverkomelijke barrières
Zelfs met een topproduct, een goed draaiende coöperatie en alle mogelijke certificaten, lukt het de boeren soms nog niet om hun producten bij ons in de winkels te krijgen. Tarieven die importeurs moeten betalen als ze een product naar Europa willen importeren, benadelen de boeren uit het Zuiden. Vaak is dit de laatste onoverkomelijke stap om bijvoorbeeld suikerriet uit Paraguay, gebrande koffie uit Oeganda of chocolade uit Ivoorkust te importeren.

Oxfam-Wereldwinkels probeert zoveel mogelijk barrières weg te nemen voor de producenten. In het geval van invoertarieven absorberen wij de kost van de tariefmuur.

Daarnaast stellen we de oneerlijkheid van deze belemmeringen aan de kaak zodat er druk komt om de regels te herschrijven zodat iedere boer waar ook ter wereld de vruchten kan plukken van de internationale markt. En daarvoor niet eens een hoge ladder nodig heeft.

In de tussentijd werken we aan instrumenten voor de boeren zodat ze het hoofd boven water kunnen houden op de oneerlijke internationale markt. Omdat we niet geloven dat het uitblijven van ontwikkeling in het Zuiden in de schoenen van de producenten geschoven kan worden. Want we hebben de bewijzen al gezien: als wij de tariefmuren en oneerlijke handelsregels neerhalen, dan slagen zij er wel in een mooie toekomst uit te bouwen.