Skip to main content

Het grote Europa en de kleine rijstkorrel

Ook al denken we bij rijst misschien in de eerste plaats aan de Aziatische keuken, toch wordt er ook in Europa rijst geproduceerd. Is het dan wel eerlijk dat we rijst uit het Zuiden importeren? En in wiens voordeel reguleert de Europese Unie de rijstimport?

29 jan, 2018

Europeanen zijn misschien niet gekend als grote rijsteters, toch overstijgt de vraag naar rijst het aanbod aan Europese rijst met ongeveer 1 miljoen ton. Voor die hoeveelheid zijn we in de Europese Unie aangewezen op import. Geen slecht idee dus om rijst aan te kopen van kleinschalige producenten in het Zuiden die hierdoor verder kunnen ontwikkelen.

Bescherming en afscherming
Op markten waar geïmporteerde producten eigen productie aanvullen, zien we met de regelmaat van de klok dezelfde mechanismen aan het werk. Een land of regio beschermt zijn eigen producenten. En we zien mechanismen opdoemen die het voor de exporterende landen moeilijk maken om op onze Europese markt te verkopen. Zelfs als import noodzakelijk is om aan de vraag te voldoen.

Het Europese rijstbeleid is een onderdeel van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de Europese Unie (het GLB). Sinds 2004 onderging dit heel wat hervormingen, die zeker een stap in de goede richting zijn. Toch blijven er drempels over die kleinschalige producenten in het Zuiden weghouden van onze markt.

Drempels in het Europese rijstbeleid houden kleinschalige producenten uit het Zuiden weg van onze markt.

Garantieprijzen
Om de Europese rijstproducenten te beschermen, bestaat er nog steeds een systeem van minimumprijzen. Wanneer de marktprijs onder de minimumprijs duikt, kunnen de boeren hun rijst aan deze prijs sowieso verkopen aan een interventiebureau. Dit garandeert een basisinkomen voor de rijstboeren in Europa. Momenteel ligt de minimumprijs beduidend onder de wereldmarktprijs en dus moet de EU niet tussenkomen. Maar, de mogelijkheid staat nog altijd in het GLB. Dit is een eerste voordeel dat de Europese rijstboeren hebben ten opzichte van hun collega’s in het Zuiden.

Rechtstreekse steun
De minimumprijs die de Europese rijstboeren een vast inkomen garandeert, werd met de hervormingen van het GLB gehalveerd. De EU oordeelde dat deze halvering het inkomen van de rijstboer minder stabiel maakt, omdat hij nu meer afhankelijk is van de marktprijs. Ter compensatie van de verminderde interventieprijs krijgen de boeren nu rechtstreekse steun. Omdat een deel hiervan inkomenssteun is, die niet bepaald wordt door de productiehoeveelheid, ziet de Wereldhandelsorganisatie dergelijke subsidies niet als handelsverstorend. Maar het is wel een voordeel dat kleinschalige boeren in het Zuiden aan hun neus voorbij zien gaan.

Het geeft een bijkomend concurrentieel voordeel aan de Europese rijstboeren en is in die zin wél handelsverstorend.

Het is dus duidelijk: ondanks de hervormingen in het GLB is het rijstbeleid van de Europese Unie nog steeds vooral gestoeld op protectionisme.

Volgens de EU is rechtstreekse steun aan boeren niet handelsverstorend.

Importeren moeilijk maken
Hoewel de Europese Unie aangewezen is op import van rijst om aan de vraag te voldoen, zien we dat het niet zo eenvoudig is om te verkopen op de Europese markt. Laat staan om een deftig graantje mee te pikken van de verwerking van rijst.

Om buitenlandse goederen naar de EU te exporteren, moet de uitvoerder een heffing betalen aan de grens. Door deze heffing gaat de prijs voor buitenlandse goederen op de Europese markt artificieel omhoog. Ook zo voor rijst. Wat een bijkomend concurrentieel nadeel vormt voor de rijstboeren uit het Zuiden. Maar ook gevolgen heeft voor de Europese consument, die meer betaalt voor deze rijst.

Bovendien worden er verschillende tarieven gehanteerd, afhankelijk van de graad van verwerking van de rijst. Een mechanisme, tariefescalatie genoemd, dat we ook al zagen in de koffie- en theeketen.

Zo is het een pak goedkoper om bruine, ongepelde rijst te exporteren dan witte rijst. Rijstboeren in het Zuiden worden ontmoedigd om zelf de bruine rijst tot witte rijst te gaan verwerken en de meerwaarde van de verwerking blijft in het Noorden. Als de tarieven niet zouden meestijgen met de graad van verwerking, zou de uitbouw van een rijstverwerkingscapaciteit in rijstproducerende landen aangemoedigd worden. Maar dat zou voor de Europese rijstverwerkers nadelig uitkomen.

De EU ontmoedigt rijstboeren in het Zuiden om zelf bruine rijst tot witte rijst te verwerken.

Het verhaal van David en Goliath
Het rijstbeleid van de Europese Unie is voor een groot deel ingegeven door de nood om economische belangen van de eigen producenten en verwerkers te beschermen. Duurzaamheid is – zoals wel vaker in het Europees handels- en landbouwbeleid – niet de voornaamste bekommernis van de beleidsmakers. Ook de stem van de kleinschalige en meer duurzame rijstproducenten is nergens te horen.

Het blijft dus meer dan ooit belangrijk dat Oxfam-Wereldwinkels niet alleen aantoont waar het misloopt in de verschillende grondstoffenketens, maar ook toont hoe het beter kan. Door zelf het goede voorbeeld te geven, en rijst van kleinschalige boeren uit Laos en Thailand te verkopen. Maar ook door hun verhaal tot bij de beleidsmakers hier te brengen. Tot iedereen een gelijke kans krijgt op de internationale markt. Tot álle handel eerlijk is.