Skip to main content

Les: onrecht in de wereldhandel

Deze les kan gebruikt worden voor leerlingen in de tweede en de derde graad van het secundair onderwijs in de vakken Nederlands en Levensbeschouwing. Onderaan de pagina kan je de lessen en oefeningen downloaden. Bekijk ook de les 'Marktmacht leidt tot welvaartsverlies' voor de leerlingen Economie van de derde graad secundair onderwijs.

Het onrecht in de wereldhandel

Oxfam-Wereldwinkels wil eerlijke regels voor de wereldhandel. Handel is een krachtige motor voor duurzame ontwikkeling. Maar heel wat boeren in het Zuiden krijgen geen eerlijke kans op de wereldmarkt. Daardoor leven ze vaak in armoede. Oxfam-Wereldwinkels wil dit onrecht bestrijden.

’t Is oneerlijk
Stel je eens voor; je kan voetballen als de beste. Niemand uit jouw klas heeft jouw talent. Tijdens de match tegen een school uit de buurt laat je het beste van jezelf zien. Na de wedstrijd wordt de beker uitgereikt. Je bent klaar om naar het podium te stappen. Maar je krijgt geen enkele prijs en een andere speler uit je ploeg loopt weg met alle complimenten. Dat is oneerlijk!

Zo gaat het vaak voor boeren in het Zuiden. Zij zijn de enigen die bijvoorbeeld cacao kunnen telen. Cacao is nodig om lekkere chocolade te maken. Het klimaat in het Noorden is niet geschikt om cacao te kweken. Je zou dus denken dat voedselbedrijven met plezier de boeren in het Zuiden een goede prijs geven voor hun cacaobonen. Toch krijgen deze boeren geen eerlijke beloning voor hun werk. Terwijl voedselbedrijven wel goed verdienen aan de cacaohandel. Hoe is dat mogelijk?

Rechtvaardige handel?
In een rechtvaardig handelssysteem zijn er veel bedrijven die strijden met elkaar. Ze willen allemaal producten kopen van boeren. Ze betalen de boer een mooie som geld, anders verkoopt de boer aan een ander bedrijf dat hem meer geld geeft. De bedrijven strijden ook met elkaar om de afgewerkte producten te kunnen verkopen. Ze verkopen hun producten dus aan een eerlijke prijs, anders kopen de mensen het product bij een ander bedrijf. Overheden maken regels die ervoor zorgen dat de markt goed draait. Dat betekent dat de macht van grote bedrijven niet te groot wordt, kleine boeren genoeg geld krijgen voor hun producten en dat de mensen een correcte prijs betalen voor hun voeding.

Maar de internationale handel verloopt niet zo eerlijk. De handel in voeding bijvoorbeeld kunnen we voorstellen als een zandloper (zie afbeelding). Onderaan staan 1,5 miljard boeren, bovenaan 7 miljard mensen die producten kopen en daartussen ongeveer 500 grote bedrijven. Deze grote bedrijven hebben alles te zeggen op de markt. Om de markt goed te laten werken, zouden overheden regels moeten opleggen zodat enkele bedrijven niet te machtig worden. Maar overheden gaan net het omgekeerde doen. Ze maken regels in het voordeel van de grote bedrijven. Daar ligt een belangrijke oorzaak van het onrecht in de wereldhandel.

Marktgiganten
Drie kwart (of 75 procent) van al het voedsel ter wereld komt op de markt via 500 gigantische bedrijven. De grootste 10 zijn Unilever, Nestlé, Coca-Cola, Mars, Mondelez, Pepsico, General Mills, Danone, Associated Britisch Foods en Kellog’s. Gewassen zoals koffiebonen, suikerriet, tarwe, rijst, groenten, fruit, … passeren langs die 500 grote bedrijven. Het is heel moeilijk om als klein bedrijf op te boksen tegen deze grote bedrijven. Hierdoor heeft een boer bijna geen andere keuze dan zijn gewassen aan een van deze marktgiganten te verkopen. Kleine bedrijven vliegen uit het systeem. Als de grote bedrijven met zeer weinig zijn, kunnen zij samen prijzen afspreken. Ze spreken af om de boeren niet veel te betalen. Marktgiganten weten dat de boeren toch moeten verkopen, anders verrotten de oogsten en hebben ze geen geld om van te leven. Mensen kunnen maar van een klein aantal bedrijven kopen omdat die bedrijven ook de enige verkopers zijn. Zij vragen dan veel geld voor de afgewerkte producten. De grote, machtige bedrijven maken gigantische winsten ten koste van de boeren en consumenten.

Oneerlijke handelsregels
Overheden maken handelswetten die hun eigen bedrijven beschermen. Rijke landen of landengroepen zoals de EU, VS of Rusland zorgen ervoor dat de internationale handelsregels voordelig zijn voor henzelf. Neem nu bijvoorbeeld sinaasappelen. Een boer uit Mexico wil graag zijn sinaasappelen verkopen in Europa. Maar de Europese Unie wil natuurlijk dat er in Europa zo veel mogelijk sinaasappelen uit Spanje verkocht worden. Daarom maakt de EU Mexicaanse sinaasappelen duur door geld te vragen als de sinaasappelen Europa binnenkomen. Dat is niet alles. De Europese Unie geeft ook geld aan de Spaanse sinaasappelboeren om goedkoop sinaasappelen te kweken. Dit noemen we subsidies. De belastingbetaler betaalt voor de subsidies aan de Europese bedrijven. Al deze regels hebben negatieve gevolgen, voor zowel de boeren als voor de mensen die sinaasappelen willen kopen. De Mexicaanse boer krijgt te weinig kansen om zijn sinaasappelen hier te verkopen en de mensen hier betalen meer voor hun sinaasappelen dan wanneer de handelsregels eerlijk zouden zijn.

Handel nu!
Oxfam-Wereldwinkels wil dit onrecht in de internationale handel bekend maken bij zo veel mogelijk mensen. De Belgen moeten zich bewust worden van wat er gebeurt als handel oneerlijk is. Zo kunnen we met z’n allen samen strijden voor eerlijke handelsregels. Oxfam-Wereldwinkels doet dit op verschillende manieren. Ten eerste zijn er de wereldwinkels met duizenden vrijwilligers. Ten tweede doen leerlingen het verhaal over de oneerlijke handel in hun wereldwinkel op school. Ten derde voert Oxfam-Wereldwinkels verschillende campagnes en acties waarbij ook politici geïnformeerd worden.

Oxfam-Wereldwinkels koopt ook zelf producten van kleine boeren in het Zuiden voor een sterkere prijs. Zo krijgen de boeren de mogelijkheid om te kiezen aan wie ze verkopen. De boeren waar Oxfam-Wereldwinkels van koopt, werken samen in coöperaties en kunnen elkaar zo beter helpen. Ze kunnen bijvoorbeeld samen investeren in een wasstation voor koffiebonen of transportmiddelen voor hun oogsten. Maar er zijn nog veel meer voordelen aan samenwerken. De coöperatie kan onderhandelen om betere prijzen te verkrijgen en samen kunnen de boeren een stem uitbrengen voor een eerlijker internationaal handelsbeleid.

Samengevat
De handelsregels zijn op dit moment niet eerlijk. Maar er is wel een alternatief. Wij kunnen hier iets aan doen. Als mensen in het Noorden en het Zuiden zich verenigen kunnen we druk uitoefenen op het beleid en een stevig signaal sturen naar beleidsmakers. Handel nu!

Documenten