Skip to main content

Wie heeft de macht in de koffieketen?

Koffie is een belangrijk exportproduct voor ontwikkelingslanden en de handel in koffie is een grote bron van buitenlandse deviezen. Ongeveer 25 miljoen kleinschalige landbouwers zijn afhankelijk van koffie als voornaamste bron van inkomsten. Hun belang in de koffieproductie kan moeilijk onderschat worden. Samen zijn kleinschalige producenten verantwoordelijk voor ongeveer 80% van de globale koffieproductie.

2 sep, 2014

In het verwerkingsproces van koffiebes tot gebrande koffie komen steeds minder spelers tussen. Historisch gezien hebben vier partijen een belangrijke rol gespeeld in de wereldwijde productieketen van koffie: de koffieboeren, marketing boards (raden tussen overheid en koffieboer), koffiehandelaars en koffiebranders.
Eind jaren tachtig werd het internationale koffieakkoord, dat vraag en aanbod in de koffiesector reguleerde, afgeschreven. De referentieprijzen voor koffie worden nu bepaald op de beurs in New York en London. Hierdoor werd de machtsbalans in de koffieketen sterk gewijzigd.

Actoren zoals koffiehandelaars en -branders hebben hun macht in de keten aanzienlijk uitgebreid ten opzichte van  producenten, lokale handelaars en overheden van producerende landen. We stellen een groeiende asymmetrie in de koffieketen vast: langs producentenzijde valt een toenemende fragmentatie waar te nemen, terwijl langs koperszijde een toenemende concentratie plaatsvindt.

Globale concentratie vertaalt zich lokaal

Vandaag wordt de koffiehandel in belangrijke mate gedomineerd door een beperkt aantal internationale handelaars en enkele koffiebranders. Zo controleren de 10 grootste koffiebranders bijna 40 % van de wereldmarkt. Het gaat over Nestlé, Mondelez, DE Masterblenders, Smuckers, Strauss, Starbucks, Tchibo, UCC, Lavazza en Keurig Green Mountain. De grote koffiebranders hangen af van de internationale handelaars om hun grondstof, groene koffiebonen, te kunnen verkrijgen. De grootste zijn Neumann Gruppe, Volcafé en ECOM. 50% van alle groene koffiebonen wereldwijd worden door hen verhandeld.

Een dergelijke graad van concentratie vertaalt zich ook naar de lokale niveaus. Lokale handelaars of opkopers beschikken over te weinig fondsen om te concurreren met grote internationale handelaars en zijn dus gedoemd om te verdwijnen of zich er mee te associëren. Er ontstaat een structuur die toelaat dat een aantal grote spelers in de keten onevenredig veel macht heeft en daarmee beslissingen kan opleggen aan zwakkere spelers in de keten. Door hun machtspositie kunnen die spelers de prijszetting beïnvloeden en deze in hun voordeel uitspelen.

Oxfam-Wereldwinkels krijgt steeds meer signalen van koffieproducenten uit Tanzania, Ethiopië en Congo dat er steeds minder opkopers zijn. Daardoor moeten ze hun koffie meestal verkopen aan lokale opkopers of tussenhandelaars die vaak in onderaanneming werken van de grote verwerkingsfabrieken of geassocieerd zijn met de internationale handelaars of grote koffiebranders. De koffieproducenten hebben weinig andere keuze dan zich te verdringen om aan hen te mogen verkopen. Onderhandelingsmarge over de prijs is er nauwelijks.

Het gevolg van deze machtsconcentratie in de keten voor de boeren is evident: een steeds groter deel van de waarde die zij normaal gezien voor hun producten zouden krijgen wordt afgeroomd door deze sterke spelers met marktmacht[1]. Hoewel de boeren de meest risicovolle activiteit voor zich nemen, krijgen zij vaak geen of een erg laag loon. Minder evident is dat marktmacht ook voor de consument negatieve gevolgen heeft. De marktmacht van een van de schakels werkt verder in de keten en zorgt ervoor dat ook de eindconsument meer betaalt voor zijn kop koffie.

 

[1] Voor een algemene analyse van de gevolgen van machtsconcentratie in ketens en marktmacht verwijzen we naar het achtergronddossier van Oxfam-Wereldwinkels (2013) ‘Machtsconcentratie in de ketens: het spel der giganten’ dat je onderaan deze pagina vindt en het verslag van het debat dat Oxfam-Wereldwinkels in mei 2013 organiseerde over dit thema, eveneens te downloaden onderaan deze pagina.

Documenten