Skip to main content

Slavernij in mijn chocolade lust ik niet, wél sterke boerencoöperaties

Wie gek is op chocolade én begaan is met het lot van kleine boeren in het Zuiden, zal het niet zijn ontgaan. Chocolademerk Tony’s Chocolonely zet na het succes in Nederland zijn opmars verder bij ons. Dat zorgt voor heel wat mediabelangstelling voor het merk zelf, maar ook voor de problemen in de cacaosector. En dat is nodig.

2 feb, 2018

Volgens de meest recente cijfers werken nog steeds 90.000 slachtoffers van slavernij op cacaoplantages in de cacaoproducerende landen in West-Afrika. Kindslavernij is en blijft een schandvlek in de cacaosector. Eind jaren ’90 kwam dit probleem aan het licht en zorgde het voor internationale beroering. Tegelijk is het maar het topje van de ijsberg binnen een sector die jaarlijks goed is voor 100 miljard euro, maar gekenmerkt wordt door extreme ongelijkheid. De Europese en Amerikaanse bedrijven die de cacao verwerken en verkopen rijven steeds meer winsten binnen. De (voornamelijk) West-Afrikaanse cacaoboeren blijven met een steeds kleiner deel van de koek achter en leven onder de grens van extreme armoede.

Het werk van Oxfam-Wereldwinkels en andere ngo's die deze schrijnende toestanden in cacaoland sinds jaar en dag aanklagen, is urgenter dan ooit. Daarom is het goed dat er de afgelopen jaren ook commerciële spelers zijn opgestaan die van één concreet probleem in de cacaosector een business case maken. 'Samen maken we chocolade 100% slaafvrij,' staat op de verpakking van Tony's Chocolonely.

En nu menen ze het ook echt. Sinds 2016 is de chocolade 100% traceerbaar en volgen ze de coöperaties die de cacao voor hun repen leveren nauwgezet op. Ze experimenteren ook met systemen waarbij de coöperaties extra premies krijgen naarmate de cacaoprijs daalt. Dat sterkt hun geloofwaardigheid en businessmodel.

Machtsconcentratie

De omzet van Tony’s groeit jaarlijks met zo’n 40%, de winst wordt uitbetaald aan de aandeelhouders. Maar Tony’s schuwt de grote spelers ook niet. De chocolade van Tony’s wordt gemaakt in de fabrieken van Barry Callebaut, de grootste speler op de cacaomarkt (die dus ook zijn graantje van het succes meepikt). Want dat is de business case van Tony’s geworden: je kan meer betalen aan de boer, je kan traceerbare cacao produceren, toch winst maken en beetje bij beetje de grote speler tot verandering dwingen. Dit laatste gaat weliswaar veel te traag (zie kaderstuk).

"Bij Oxfam wijzen we ook steevast op de gevolgen van machtsconcentratie in de cacaosector"

Los daarvan is de aanwezigheid van Tony’s Chocolonely (12% marktaandeel in Nederland en klaar om de wereld te veroveren) een verademing in het verstarde chocoladelandschap. We zijn blij dat ze de lat voor zichzelf hoger hebben gelegd en hopen dat ze dat blijven doen. Ook als de groei en de winstcijfers minder mooi zouden kleuren.

Zijn ze de enige chocoladespeler die hoog inzet op duurzaamheid en de lat van eerlijke handel naar omhoog duwt? Uiteraard niet. Zo timmeren organisaties als Oxfam Fair Trade, Ethiquable, Gepa of Belvas al jarenlang aan een weg naar duurzamere chocolade. Ze zetten in op een eerlijke en langdurige handelsrelatie, traceerbaarheid van de cacao en versterking van boerencoöperaties.

Bij Oxfam wijzen we daarnaast ook steevast op de nefaste gevolgen van de hoge machtsconcentratie in de sector. Daarom vinden we het belangrijk om niet al onze eieren in hetzelfde mandje te leggen, ook al is het in deze sector moeilijk om de giganten te omzeilen. Bovendien zijn we nog niet tevreden als onze cacao traceerbaar is tot bij een producentengroep waarmee we een eerlijke handelsrelatie hebben. Ook voor dat andere essentiële ingrediënt van chocolade, de suiker, leggen we de lat bewust hoog.

Coöperatieve kracht

Het gros van de cacao in de Oxfam-chocolade halen we bij de koepel-coöperatie ECOOKIM in Ivoorkust. Die speelt in West-Afrika een voortrekkersrol op het vlak van coöperatief bestuur, duurzame ontwikkeling en de bestrijding van kinderarbeid. ECOOKIM bundelt de krachten van 23 coöperaties in een unie die cacao exporteert. Jammer genoeg is dit nog steeds de enige coöperatieve speler van haar kaliber in Ivoorkust. Als er genoeg chocoladeverwerkers in het Noorden zijn, die het goed voorhebben met duurzaamheid in de keten, kan het model van ECOOKIM ingang vinden en nemen de boeren stelselmatig een groter deel van de keten in eigen handen.

"Als het model van ECOOKIM ingang vindt, nemen boeren stelselmatig een groter deel van de keten in handen"

Op dit moment werkt Oxfam-Wereldwinkels ook samen met COOPASA, een kleinere partner die nog niet fairtradegecertificeerd is en waarvan we de cacaobonen (nog) niet kopen. De boeren van COOPASA hebben nog niet de capaciteit om zelf te exporteren. Wel hebben ze een ontwikkelingsvisie en de nodige overtuigingskracht die ervoor zorgt dat hun leden, ondanks alle moeilijkheden, in de coöperatie blijven geloven.

Oxfam-Wereldwinkels ondersteunt hun toekomstplannen en faciliteert de contacten met andere strategische partners. Het is door die combinatie van sensibilisering en pleitbezorging, de handelsrelatie met een sterke partner én de ontwikkelingsrelatie met een nog zwakke partner dat Oxfam-Wereldwinkels op een geïntegreerde manier meebouwt aan een duurzame cacaosector. Om zo op termijn alle chocolade 100% eerlijk te maken.

De cacaosector, waar giganten floreren en boeren verarmen

De cacaosector stel je het best voor als een zandloper: aan het ene eind vind je miljoenen boeren die op kleine percelen cacao telen, dan een handvol transnationale bedrijven die de cacao verwerken tot chocolade en aan het andere uiteinde zijn er miljoenen consumenten die niet zonder de zoete zonde kunnen.

Ongeveer 60% van de cacaoproductie gebeurt in twee landen: Ivoorkust en Ghana. Daar is cacao de ‘cash crop’ voor boeren met 3 à 4 hectares cacaobomen. Zij zijn de onmiskenbare producenten van de wereldwijde chocolade-industrie. Wat meteen opvalt is dat zij bijzonder arm zijn en er weinig professionele begeleiding is, waardoor opbrengsten laag zijn. Er zijn conflicten over landgebruik en door de uitbreiding van hun velden komen ook de laatste stukken tropisch regenwoud in gevaar.

De cacaoboer veroudert ook, letterlijk. Omdat de cacaoteelt weinig perspectieven biedt, vertrekken de jongeren liever naar de stad of migreren ze. In de cacaoregio’s is de overheid zo goed als afwezig: er zijn weinig of geen scholen en de infrastructuur is bijna onbestaande. Net zo’n zaken brengen  kinderen ertoe aan de slag gaan op de cacaovelden, vaak onder druk van de ouders.

2 van de 3 cacaobonen in de wereld wordt opgekocht door een van deze 3 verwerkers: Barry Callebaut, Cargill en Olam. Deze mastodonten verkopen hun (half)fabricaten door aan de gekende chocolademerken (Nestlé, Mondelez, Mars, Ferrero, …). Die bedrijven waren decennialang ongeïnteresseerd en ongevoelig voor de schrijnende toestand waarin de cacaoboer zich bevindt. Niemand kon zelfs zeggen van waar de bonen vandaan kwamen.

Oxfam-Wereldwinkels voert al jaren actie om op de problemen aan te pakken en bespreekbaar te maken in de sector. Alles begon in 2010 met de campagne “Kindslavernij lust ik niet”, die heel wat in beweging bracht. Samen met andere Europese ngo’s staan we aan de wieg van VOICE: een ngo-platform dat actief de chocoladesector en overheden uitdaagt om de problemen in de sector te pakken.

Anno 2018 zijn zaken zoals kindslavernij daardoor veel bespreekbaarder geworden. De grote bedrijven lanceerden duurzaamheidsprogramma’s: Cocoa Horizons (Barry Callebaut), Cocoa Life (Mondelez), Cocoa Plan (Nestlé), Cocoa Promise (Cargill). Ook werken ze samen aan ‘Cocoa Action’. Dat is een vooruitgang … maar de inspanningen komen in de verste verte nog niet in de buurt van de uitdagingen.

Dat werd vorig jaar nog maar eens duidelijk. Ondanks de vele initiatieven kregen de cacaoproducenten een zware klap te verwerken: De wereldprijs van cacao stortte in elkaar van €3200 naar €1900 per ton. Een gevolg van een onverwachte goede oogst, gecombineerd met speculatie op de cacaovoorraden die in Europa gestockeerd zijn.

Door de lage cacaoprijs konden de cacaoverwerkers en chocoladebedrijven de cacaobonen goedkoop opkopen. Maar in de supermarkt bleef de consument evenveel betalen. Onlangs verkondigde Barry Callebaut dat haar winst in 2017 steeg met zo’n 40%. Tegelijk waarschuwde de sectororganisatie International Cocoa Initiative dat heel wat cacaoboeren kopje onder dreigen te gaan en het aantal kinderen dat op de plantages ging werken alweer zou stijgen, alle duurzaamheidsprogramma’s ten spijt. Dit soort cynische vaststellingen geven aan dat structurele veranderingen nodig zijn, voordat we kunnen spreken van een duurzame, verantwoordelijke sector.

De grote spelers hebben daarin een verpletterende verantwoordelijkheid. Maar ook de nationale overheden van Ghana en Ivoorkust moeten transparantie en goed bestuur aan de dag kunnen leggen. Zo lang iedereen met een beschuldigende vinger naar elkaar wijst, komen we geen stap vooruit.

Slavenarbeid in de cacaosector is een probleem dat opgelost kan worden wanneer de overheden van Ivoorkust (het land waar slavenarbeid het meest voorkomt), Burkina Faso en Mali (de landen van waar het vaakst mensen gesmokkeld worden) samenwerken om de criminele netwerken op te rollen die daarachter zitten. De andere essentiële ingrediënten zijn:

  • Een leefbare betaling voor de cacaoboer en werkingsmiddelen voor de coöperaties.
  • Een intelligent voorraadbeheer van de cacaobonen in West-Afrika. Financiële steun en expertise van de EU kunnen daarbij een grote rol spelen.
  • Het aan banden leggen van speculatie op cacaobonen, met bindende regels.
  • Afdwingbaarheid van 100% traceerbaarheid van cacaobonen en verantwoordelijkheid over de hele supply chain van de bedrijven die chocolade verkopen.

Slavenarbeid in de cacaosector is dus een heel pijnlijk symptoom van een sector die tot het bot verziekt is en dringend hervormd moet worden. Een belangrijke rol is weggelegd voor overheden, in Noord en Zuid, om de mistoestanden in de chocoladesector aan te pakken.

Deze hervormingen moeten leiden tot het versterken van de boeren en hun coöperaties in West-Afrika. Want zij hebben recht op hun deel van de 'reep' … Bij Oxfam geloven we dat de oplossingen dan van onderuit zullen komen. We dragen daar actief aan bij door de stem van onze handels- en ontwikkelingspartners te laten weerklinken binnen en buiten de chocoladesector.

 

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren