Skip to main content

Suiker: het economische verhaal

Cijfers april 2016

De vijf grootste suikerproducenten wereldwijd zijn - in dalende grootteorde - Brazilië, India, de Europese Unie, China en Thailand. De Europese productie van bietensuiker is goed voor ongeveer 55% van de bietsuikerproductie en ongeveer 10% van de suikerproductie wereldwijd. Sinds de hervorming van het Europese suikerregime in 2006 werd de EU netto-importeur van suiker, terwijl ze voordien Brazilië volgde, als tweede grootste suikerexporteur. 
 

De suikerberg van Europa
Tot 2006 voerde de Europese Unie een suikerpolitiek die haar deed uitgroeien tot ’s werelds grootste exporteur van witte suiker. Die positie had de Unie te danken aan een beleid dat een sterk protectionisme combineerde met oneerlijke concurrentie ten aanzien van andere spelers op de wereldmarkt. Binnen de EU werd de bietsuikerproductie sterk opgedreven via (hoge) productiequota en gegarandeerde suikerprijzen. Hoge importheffingen en subsidies zorgden ervoor dat de Europese suiker afgeschermd bleef van externe concurrentie, en zelfs een substantieel (en oneerlijk) voordeel verwierf op de wereldmarkt. 

Dat regime heeft decennialang de suikermarkt verziekt. Het leidde tot jaarlijkse overschotten, waarvan een deel op de wereldmarkt werd gedumpt. De gevolgen van deze praktijken voor de suikerproducerende landen in het Zuiden waren rampzalig: hun suiker kon niet meer concurreren met de op de wereldmarkt én hun eigen markt gedumpte Europese suiker.

In 2006 werden de meest in het oog springende protectionistische maatregelen afgebouwd, maar kwam er allerminst een einde aan het dubbelzinnige suikerregime van de Europese Unie. Onder druk van de Wereldhandelsorganisatie liberaliseerde Europa deels de suikerhandel, maar de markt bleef een ongelijk speelveld voor kleine suikerproducenten uit het Zuiden.

Na de suikerberg: een (nog) geconcentreerde(re) suikermarkt 
De grootste veranderingen in 2006 zijn de verlaging van de prijsondersteuning voor bietsuiker en de (vrijwillige) afbouw van productiequota. Hoewel deze hervorming grote gevolgen had voor de suikerketen in Europa, blijft het Europese suikerregime een pijnlijke illustratie van de oneerlijke spelregels in de wereldhandel. Terwijl Europa vrijhandel predikt, blijft ze haar eigen (suiker)markt vakkundig afschermen. De Europese suikermarkt wordt nog steeds beschouwd als het meest uitgesproken bastion van het sterk protectionistische handels- en landbouwbeleid van de Unie. 

Om bijvoorbeeld suiker te importeren uit Paraguay, geldt een importheffing van 419 euro per ton verwerkte suiker, die zonder dat tarief zo'n 900 euro zou kosten. Dat tarief zorgt ervoor dat Paraguayaanse suiker geen kans maakt op de Europese markt. Dat Europa zijn suikerregime sinds 2006 geleidelijk aan afbouwt, betekent dus niet automatisch dat de toekomst voor de producenten in het Zuiden er rooskleuriger uitziet. 

De Europese suikerindustrie wordt sinds de suikerhervorming bovendien – nog meer dan voordien – gekenmerkt door concentratie. Enkele suikergiganten controleren de bietsuikerproductie in Europa en lobbyen duchtig voor het behoud van protectionistische maatregelen. Bovendien zien we, als gevolg van de preferentiële markttoegang voor een reeks ACP-landen en de Minst Ontwikkelde Landen, een opmars van grote suikerplantages in die landen. Vooral de Minst Ontwikkelde Landen worden druk bezocht door de multinationale suikerindustrie. Die investeert er massaal in de teelt van suikerriet, die quotavrij en aan een nultarief ingevoerd wordt in de Europese Unie. Kleinschalige producenten worden hierdoor van de kaart geveegd, en in sommige gevallen ook letterlijk van hun land verjaagd. Landroof, ten gevolge van de oprukkende, grootschalige suikerplantages, is een toenemend fenomeen in de suikerketen. De grote winnaar van de Europese suikerhervorming is de (multinationale) suikerindustrie. 

Ook de Europese consument is de dupe
Niet alleen de kleinschalige suikerboeren uit het Zuiden, maar ook de Europese consument is de dupe van het Europees suikerbeleid. De gemiddelde prijs voor witte suiker in de Unie is substantieel hoger dan die op de wereldmarkt. Met dank aan de Europese productiequota, de gegarandeerde suikerprijzen en talrijke handelsbelemmeringen. 

Oneerlijke handel is een politiek probleem
De oneerlijke spelregels die suikerproducenten uit het Zuiden fors benadelen, moeten dringend hervormd worden. Het is dus zaak om met zoveel mogelijk aan de politieke boom te schudden en onze beleidsmakers behoedzaam te maken en te houden voor de lobbyisten van de suikerindustrie!