Skip to main content

Universitaire studies betalen met fairtradesuiker

Suikercoöperatie Manduvirá heeft het leven van de bewoners veranderd. “Hier word je beter betaald én beter behandeld. Waar ik vroeger werkte, had de baas alles voor het zeggen en was er geen enkele mogelijkheid om je mening te geven over wat dan ook”, zegt Heliodoro, een arbeider van de coöperatie. Manduvirá, dat enkel uit kleine producenten bestaat, is intussen de derde exporteur van suiker van Paraguay.

Ana R. Aguilar – Arroyos y Esteros, Paraguay - uit Eldiario.es | Foto: Oxfam en Paraguay
17 mei, 2017
Manduvira - suiker op weg naar de fabriek

Studeren in Paraguay is duur. Olga, noch Alba, noch Heliodoro konden studeren. De drie veertigers zijn suikerrietboeren in Arroyos y Esteros in Paraguay. De hele stad leeft van de suikerproductie. Hun kinderen gaan een heel andere toekomst tegemoet: zij kunnen binnnekort wél verder studeren. Waar de suiker tot voor kort de meeste families veroordeelde tot een eenvoudig leven, is het nu diezelfde suiker die universitaire studies bekostigt en het leven van alle dorpelingen veranderd heeft.

Die verandering startte in 2005. De kleine suikerrietproducenten, verenigd in de coöperatie Manduvirá, slaagden er in een eigen fabriek op te starten. Zo konden ze zélf hun afgewerkte suiker verkopen binnen het fairtradesysteem, in plaats van enkel onverwerkt suikerriet.

“Al decennia lang zijn de grote fabrieken eigendom van een Paraguayaanse familie. Manduvirá is anders: dat is een coöperatie van kleine producenten die zich verenigden.”

Arnaldo Molina, de ingenieur die de leiding heeft in de fabriek van Manduvirá, vat het project samen in nauwelijks twee zinnen. Werken onder de vlag van fair trade maakt het voor Manduvirá mogelijk de rietsuikerproducenten beter te betalen en ook de lonen van de eigen arbeiders te verhogen. Daardoor is hun suiker gewoonlijk duurder dan conventionele suiker. Maar toch is Manduvirá is de derde belangrijkste exporteur van suiker in Paraguay geworden.

Boeren worden fabriekseigenaar

Heliodoro Andrés is 52 en zijn levensgeschiedenis illustreert hoe eerlijke handel het leven in het dorp beïnvloed heeft. Hij werkte als elektricien in de nabijgelegen fabriek en aan hen verkocht hij ook het suikerriet dat zijn vijf hectaren grond opleverde. Toen hij het project Manduvirá leerde kennen, wilde hij zich erbij aansluiten. “Het idee van een fabriek die aan de producenten zelf toebehoorde, stond mij aan. Waar ik vroeger werkte, had de baas het voor het zeggen en kon je je eigen mening niet kwijt. Hier kan je van binnen uit helpen. Het is iets van ons, die coöperatie en die fabriek, en morgen zullen we die doorgeven aan onze kinderen,” geeft hij mee.

Nu is hij niet alleen producerend lid van de coöperatie, maar werkt hij ook in de fabriek als electricien. Zijn loon is verdrievoudigd vergeleken met vroeger. En hij krijgt ook meer voor zijn suikerriet. “Mijn leven is veranderd door het vaste inkomen. Hier betalen ze beter en behandelen ze je beter. Ik kijk terug in het verleden en stel vast wat ik bereikte. Nu hebben we een kleine vrachtwagen en twee motoren, en we verbeterden het huis”, zegt hij beslist. Samen met zijn echtgenote heeft hij een spaarpotje om de universitaire studies van hun oudste zoon te bekostigen. Dit jaar beginnen ze te sparen voor hun tweede kind.

Wij proberen de werknemers te betrekken bij wat ze doen, wij willen niet dat ze onverschillig blijven. Wij leggen hen uit wat wij willen bereiken en daarom leiden wij hen ook op,” verduidelijkt Arnaldo Molina.

Van de 22.000 inwoners van Arroyos y Esteros zijn er 1.500 aangesloten bij de coöperatie. Afhankelijk van het seizoen stelt die tussen de 200 en 300 van hen tewerk in de fabriek. Geschat wordt dat zowat 60% van de economische activiteiten in de gemeente en de omgeving iets met Manduvirá te maken hebben.

Tijdens een algemene staking begonnen de producenten met de bedrijven te onderhandelen: eerst over de prijs die zij voor het suikerriet betaalden, en later over het bezit van een eigen fabriek die hen vrijheid van handelen zou geven. “Wij hadden die droom om dat alles te veranderen, om een eigen fabriek te hebben en zelf onze suiker uit te voeren. Zij betaalden zowat de helft van wat in andere regio’s gold. Zij zegden dat we wel gek moesten zijn om zoiets te proberen, maar we kregen het voor mekaar,” herinnert zich een tevreden Andrés González, de bestuurder van Manduvirá. Om met de staking te kunnen doorgaan, begonnen de producenten een bijstandskas die de meest kwetsbaren kon steunen in die weken zonder inkomen.

Inspirerende impact op de gemeenschap

Alba Velázquez is 42 en leeft al van kleinsaf in Arroyos y Esteros. “De eerlijke handel biedt mij een goede prijs en een premie, een percentage dat eens per jaar verdeeld wordt onder alle producenten. Er is nog een suikerbedrijf vlakbij, maar dat betaalt veel minder en er zijn nog verschillen. Hier neem ik deel aan de activiteiten van de coöperatie, er zijn de samenkomsten en nu maak ik deel uit van de Kiesraad,” zegt zij. Haar suikerrietplantage van twee hectaren behoort toe aan de familie, alhoewel haar echtgenoot ook nog wegenwerken uitvoert om aan het gezinsinkomen bij te dragen.

Alba's oudste dochter werkt in de coöperatie en studeert boekhouden aan de hogeschool. Haar twee andere kinderen gaan nog naar de middelbare school. Haar dochter draait zelf volledig op voor haar studiekosten, zoniet “zou het moeilijk geweest zijn ze te betalen”. 

De coöperatie stelt veel kinderen van producenten tewerk: zij doen administratief of technisch werk om een loon te verdienen en hun studies te bekostigen. Dat geldt ook voor Alejandra Godoy, een 22-jarige die meewerkt aan projecten, terwijl zij boekhoudwetenschappen studeert. Haar ouders leven van het suikerriet en de verkoop van groenten uit eigen tuin. “Ik zou later graag mijn eigen stuk land hebben en suikerriet telen. Zo wil ik verderzetten wat mijn ouders opgebouwd hebben. Maar ik begon te studeren omdat ik waarschijnlijk niet altijd hier zal kunnen blijven,” vertelt Alejandra.

Voor Petronia Bernal, 50 jaar, is suikerriet haar leven. Haar ouders legden zich al toe op die teelt, en later zorgden zij en haar echtgenoot verder voor de akker van 8 hectaren. “Er is vooruitgang, de kinderen studeren, gaan naar de universiteit, en wij verbeterden ons huis en verhoogden onze levensstandaard. Het merendeel van de kinderen van de producenten gaan naar de universiteit, terwijl dit in onze generatie bijna nooit voorkwam,” mijmert Petronia. Haar kinderen volgen hoger onderwijs en zij heeft naast haar huis een winkeltje geopend.

Het succes van Manduvirá heeft meegebracht dat andere fairtradecoöperaties in de stad opduiken. Zo is er Montillo, dat rietsuiker bewerkt tot biologische rum, of El Arroyense, dat ook suiker produceert. Een comité bestaande uit leden van alle coöperaties tracht nu te bekomen dat Arroyo y Esteros de titel van eerste fairtradestad van Paraguay zou krijgen, een erkenning die institutionele steun voor en de bevordering van het verbruik van dit in deze streek tot nu toe nog vrij onbekend type van producten impliceert.

Van theaterklas naar familieplanning

Maar wat betekent het exact dat kopers deel zouden gaan uitmaken van eerlijke handel? Het Fairtrade-keurmerk, een van de meest bekende internationale certificeringen dat aantoont dat producten effectief behoren tot eerlijke handel, stelt minimumprijzen vast voor elk product in elke zone, als leidraad voor de kopers. “Wij betalen, in functie van de regio en van het product, een prijs die de productiekosten dekt én de kosten om in het levensonderhoud te voorzien,” legt Marta Mangrané van de organisatie Ideas uit. Die ondersteunt Manduvirá en is een van instanties uit Spanje die de suiker kopen.

De prijs is niet het enige criterium voor eerlijke handel. De leden-producenten moeten het arbeidsrecht respecteren en mogen geen kinderen tewerkstellen. Zij moeten alle discriminatie op basis van geslacht verwerpen en een deel van hun opbrengsten herinvesteren in het welzijn van de gemeenschap of van de werknemers. Dat is wat men de premie van eerlijke handel noemt: bij Manduvirá wordt een deel van die premie onder de producenten verdeeld en een ander deel financiert activiteiten of diensten van grote waarde voor de dorpelingen. Ook Oxfam Fair Trade koopt zijn suiker bij Manduvirá: in 2016 leverde dat voor hen bijna $25.000 aan fairtradepremies op.

De plaatselijke overheidslokalen geven elke maandag onderdak aan de allereerste theaterklas ooit in de geschiedenis van de stad. Het is de coöperatie die voor een deel dit initiatief financiert via die Fairtrade-premie. Twaalf meisjes doen er aan lichaamsexpressie en voordracht.

Enkele straten verder, in de patio van de burelen van Manduvirá, verdeelt de coöperatie elk jaar schoolkits onder de kinderen van de producenten: schoeisel, kleding, schoolbenodigdheden, een rugzak, … De coöperatie wil haar steentje bijdragen aan het onderwijs in een land waar studies nog al eens vroegtijdig afgebroken worden. Ook inzake de voeding van kinderen is er nog veel te doen. “Wij willen een verstandig verbruik van suiker en een gezonde voeding voor iedereen. Wij komen tussen om te vermijden dat snoep en frisdranken in de scholen verkocht zouden worden," verzekert Andrés González ons, de bestuurder van de coöperatie.

Het is een schakel die de hele gemeenschap ten goede komt. Daarvan zijn wij van de coöperatie overtuigd en ook zij die niet aangesloten zijn, zien er de positieve impact van in,” zegt producente Petrona Bernal. Dit lid van de coöperatie verkondigt dat niet altijd alles ‘rozengeur en maneschijn’ is. Soms gaat de suikerprijs de hoogte in, dan weer daalt die, en de producenten zijn soms helemaal niet tevreden. In haar winkel kost een kilo suiker ongeveer 1 euro (6.000 guaraníes), in een supermarkt kan dezelfde hoeveelheid suiker van een conventioneel merk soms maar half zo duur zijn.

Biologisch telen om te concurreren

Arnaldo Molina, fabrieksverantwoordelijke, geeft een van de troeven aan die Manduvirá uitspeelt om concurrentieel te zijn: alle suiker werd biologisch geteeld. Bioteelt komt weinig voor in het land en helpt Manduvirá om zich te positioneren op de internationale markt. “Wij produceren goede suiker en wij hebben onze afnemers op de markt. Wij willen de productie verhogen en de fabriek uitbreiden,” zegt ingenieur Arnaldo Molina, die naar het einde van zijn loopbaan toe gaat en die ook tientallen jaren voor grote conventionele producenten werkte.

Dagelijks verlaten duizend ton suiker de fabriek. Het product gaat naar 25 landen over alle continenten, alhoewel Duitsland de voornaamste koper is. 80 % van de suiker die zij uitvoeren gaat rechtstreeks naar de industrie om verder verwerkt te worden tot andere fairtradeproducten, zoals wafels of chocolade. De uitdaging nu is rechtstreeks te leveren aan de horeca. Voor hen zijn zij bijvoorbeeld kleine suikerklontjes aan het ontwikkelen, voor in koffie of in thee.

Handelsbelemmeringen verhinderen ontwikkeling

Dit succesverhaal wordt bedreigd door externe factoren. Bestuurder Andrés González hekelt dan ook vooral de invoerheffingen van Europa. “Wij concurreren op basis van kwaliteit en van onze principes,” zegt hij berustend. Hij is er zich van bewust dat het suikerverbruik steeds vaker geproblmatiseerd wordt. Daarom legt de coöperatie zich steeds meer toe op de productie en de verkoop van organisch fruit en groenten, die door hun producenten op hun eigen velden geteeld worden.