Skip to main content

WORLD FAIR TRADE DAY: Geen hoera-moment maar tijd voor een wake-up call

Over Fair Trade van de Aldi, een leefbaar inkomen voor cacaoboeren en de schuldige stilte van België.

Thomas Mels, Hoofd Politiek - Zuid - Jongeren Oxfam-Wereldwinkels
11 mei, 2018

U heeft ze vast ook gezien, de reclamecampagne van Aldi waarbij men het huismerk promoot door middel van vergelijkende tests met tegenhangers van een zogenaamd A-merk. Daarbij werden ook een Fairtrade –en biogecertificeerd chocoladetablet van de Duitse supermarktketen en de Oxfam Fair Trade-variant voorgelegd aan een smaakpanel. 

Allereerst moeten we Aldi bedanken voor de erkenning. Oxfam-chocolade is inderdaad een topproduct, zij het niet alleen voor zijn smaak. We nemen de handschoen graag op. Want wie wil vergelijken, doet dat best niet met appels en peren.

Oxfam Fair Trade kiest al lang voor ingrediënten uit eerlijke handel. Niet voor enkele, maar voor alle producten in het assortiment. We investeerden in het opzetten van een volledig traceerbare keten waarbij we weten van waar de cacaobonen in onze repen komen. Met het mass balance-principe (waarbij wel een bepaalde hoeveelheid cacaobonen onder Fairtradecondities geproduceerd en aangekocht wordt, maar je niet weet of de cacao in jouw reep ook echt Fairtrade is) nemen we bijvoorbeeld geen genoegen. Daarnaast halen we ook de suiker en andere ingrediënten bij producenten met wie we een eerlijke handelsrelatie hebben. Bovendien ondersteunen we boerencoöperaties die nog geen markttoegang hebben en helpen we hun leden bij het diversifiëren van hun inkomsten door ook in te zetten op gewassen die ze op de lokale markt kunnen verkopen.

Leefbaar inkomen

Momenteel werken we daarenboven aan een traject om de cacaoprijs die we aan de boer betalen een flink stuk hoger te duwen. Onderzoek toont namelijk aan dat in een sector die door zware armoede gekenmerkt wordt, ook de Fairtrademinimumrijs nog onvoldoende bijdraagt aan een leefbaar inkomen. Een cacaoprijs die een leefbaar inkomen voor de boer garandeert, was ook hét thema op de recente Wereld Cacao-conferentie in Berlijn. Oxfam-Wereldwinkels en Oxfam Fair Trade zetten als voortrekker in eerlijke handel daar graag mee hun schouders onder.

We kiezen ook bewust om niet al onze eieren in het mandje van de chocoladegiganten te leggen. De enorme machtsconcentratie in de cacao- en chocoladesector is één van de zaken die ervoor zorgen dat cacaoboeren, voornamelijk in West-Afrika, zo moeizaam uit de extreme armoede geraken. Welke interpretatie moet je anders geven aan de vaststelling dat de chocoladeprijs de afgelopen decennia spectaculair is gestegen (met hoge winsten voor de grote verwerkers en merken tot gevolg), terwijl de grondstofprijs van cacao over dezelfde periode amper verbeterde. Of erger, zelfs nog inzakte. Zoals vorig jaar, toen een scherpe prijsdaling de cacaoprijs en dus ook het inkomen van de boeren met bijna 40% kelderde (ter vergelijking: de winst van de grootste cacaoverwerker ter wereld steeg datzelfde jaar met 40%…). Uit de Cacaobarometer 2018 die we recent met het VOICE-netwerk uitbrachten, bleek daarbovenop dat de kinderarbeid in de sector nog maar eens was toegenomen.

Lage Prijzen

Aldi pakt in zijn campagne uiteraard ook uit met zijn scherpe consumentenprijs. Wel, daar moeten we niet moeilijk over doen, zo’n lage prijzen kunnen wij nooit bieden. We hebben om te beginnen niet het schaalvoordeel dat een gigadiscounter als Aldi helpt om zijn prijzen laag te houden. Noch kan Oxfam Fair Trade eventuele lagere marges op “faire” producten compenseren door veel hogere winsten op het conventionele productassortiment. Zoals gezegd leggen we de lat hoog voor alle producten die we aanbieden.

Maar wat je ook gerust mag weten, is dat van de prijs die je voor Oxfam-chocolade betaalt, er geen groot deel wegvloeit naar winsten van de aandeelhouders. We zijn blij dat een grote supermarkt als Aldi (bij sommige producten) nu ook voor Fairtrade-gecertificeerde ingrediënten kiest en zo boeren iets extra gunt. Maar zolang het geen structureel gegeven is, draagt de omzet in die supermarkten in de eerste plaats bij aan de dikte van de portefeuille van de al steenrijke eigenaars van de keten. De consument kiest uiteraard zelf waar hij zijn boodschappen doet, maar als Aldi graag uitpakt met zijn (te?) lage prijzen, zetten wij graag één van ónze argumenten in de kijker: een deel van wat je betaalt, gebruiken we om een actieve beweging die strijdt voor eerlijke handel draaiende te houden. Want als consument heb je dan wel een zekere macht, álle handel eerlijk maken, zal pas lukken als we de grondoorzaken blootleggen, campagne voeren, mensen sensibiliseren en we beleidsmakers aanzetten om via politieke weg aan structurele oplossingen werken.    

Afdwingbare regelgeving

We zijn immers al geruime tijd op een punt gekomen dat een focus op enkel vrijwillige initiatieven zoals labels en duurzaamheidsprogramma’s van privéspelers niet meer volstaan. De nood aan afdwingbare regelgeving is groter dan ooit. Voor Oxfam-Wereldwinkels kan en moet België op dat vlak meer dan een tandje bijsteken. Dat bleek recent ook uit onderzoek van het HIVA (KULeuven) dat de beleidsinitiatieven in ons land rond mensenrechten in toeleveringsketens vergeleek met die in Duitsland, Frankrijk en Nederland. Hun conclusie was bijzonder hard.  

Wat we in ons land presteren is teleurstellend, terwijl er in de buurlanden wel wat beweegt. In Frankrijk werd vorig jaar een wet aangenomen die voor de grootste bedrijven een zorgplicht (due dilligence) instelt op het gebied van mensenrechten en milieu. In Duitsland komt er tegen 2020 een gelijkaardige wet. In Nederland zit een wetsvoorstel in de laatste fase van goedkeuring dat bedrijven verplicht om na te gaan of er in hun toeleveringsketens sprake is van kinderarbeid en, indien dit het geval is, moeten ze dit aanpakken. En in het Verenigd Koninkrijk moeten bedrijven sinds 2015, dankzij de Modern Slavery Act, aantonen dat ze actie ondernemen om hun toeleveringsketens vrij te maken van slavernij en mensenhandel. Op al deze wetgevende initiatieven is nog heel wat aan te merken maar het toont wel aan dat ons land heel erg achterloopt.

Wakker schudden

Op deze World Fair Trade Day willen we onze beleidsmakers dan ook wakker schudden. Zo moet de regering onder meer haar engagement om bij te dragen aan de totstandkoming van een bindend VN-verdrag inzake bedrijven en mensenrechten waarmaken. Maar ook wij als ngo’s moeten in eigen boezem kijken. Als het door een bundeling van krachten uit het middenveld haalbaar is om in onze buurlanden dergelijke wetgeving tot stand te brengen, waarom lukt het in België dan niet?

Voor Oxfam-Wereldwinkels is World Fair Trade Day dus niet zozeer een hoera-moment, maar wel het ideale tijdstip voor een nieuwe wake up-call voor consumenten, politici en bedrijven: eerlijke handel is nog lang niet de regel en actie is nodig!